De poging van DZ om de gemeenteraad met ‘een moment van bezinning’ tot nieuwe gedachten over het referendum over de Zaanse Schans te brengen, sorteerde geen effect. Standpunten bleven onveranderd, de discussie was een herkenbare.

Ondanks dat de gemeenteraad al twee keer heeft besloten geen referendum te willen over de toekomst van de Zaanse Schans, wil DZ dat er nog een keer gestemd wordt over het referendum. ‘Een laatste kans’, zo noemt de partij het.

‘Het is de laatste mogelijkheid om tegen de stad te zeggen: uw stem doet ertoe’, zei Maikel Kat (DZ), die het voorstel indiende. Hij hekelt dat een meerderheid van de gemeenteraad zich verzet tegen een referendum over de toekomst van de Zaanse Schans, terwijl er meerdere adviezen zijn die zeggen dat het beter is om het referendum door te laten gaan. Op dit moment ligt het besluit om het referendumverzoek af te wijzen bij de rechter.

Geen verschuivingen

Als het aan Kat ligt, kan de rechter dit dossier afsluiten en gaat Zaanstad het referendum laten uitvoeren. Maar wat betreft de standpunten zijn er, ook na het initiatief van DZ, geen verschuivingen.

De meerderheid van de partijen die tegen het referendum was, blijft tegen. De partijen die voor waren, blijven voor, en blijven dus in de minderheid.

Ook de argumenten daarbij zijn niet veranderd. Voorstanders van het referendum blijven erop hameren dat Zaanstad niet naar zijn inwoners zou luisteren door het referendum af te schieten. Ook zou de gemeente tegen haar eigen regels ingaan door het referendum te blokkeren, waardoor de kans op succes bij de rechter klein zou zijn.

Daarnaast hekelen de tegenstanders de vertraging die het proces nu oploopt. ‘Het is niet het referendum dat vertraagt, maar het uitblijven daarvan’, zei Natasja Cornelisse (PVV).

Derde keer stemmen

De tegenstanders van het referendum blijven erbij dat het referendumverzoek niet breed gedragen is. ‘Het is het initiatief van ondernemers op de Zaanse Schans die direct financieel belang hebben bij het openhouden van de Zaanse Schans. Maar een referendum is er niet om een specifieke groep aan financieel gewin te helpen’, aldus Anna de Groot (SP).

Ook al blijven alle tegenstanders van het referendum bij hun standpunt, Maikel Kat is toch van plan de raad nog een keer te laten stemmen over het referendum (‘als ik me niet bedenk’). Dat zou de derde keer zijn dat de gemeenteraad over het referendum gaat stemmen.

Nadat de gemeenteraad in mei 2025 had gestemd voor afsluiting van de Zaanse Schans, volgde al snel een referendumverzoek van actiecomité Hou de Zaanse Schans Open!. Nadat dat verzoek werd afgewezen, stapte het actiecomité naar de externe bezwarencommissie en kreeg het te horen dat hun referendumverzoek onterecht was afgewezen. Maar ondanks dat besluit stemde de gemeenteraad afgelopen november opnieuw tegen het referendum, waarop actiegroep Hou de Zaanse Schans Open! besloot naar de rechter te stappen.

Alle ogen zijn gericht op die uitspraak, want de derde stemming in de gemeenteraad zal geen ander resultaat hebben dan de vorige twee.

Door Jelmer de Vries. Op basis van Zaanstad Beraad 19 februari 2026 en eerder nieuws De Orkaan. Foto boven: Maikel Kat (DZ).