Zaanstad krijgt rapportcijfer ‘7’ van de accountants van BDO die de financiën van alle Nederlandse gemeenten onderzochten in de ‘BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2026’.

Bij de 32 gemeenten die meer dan 100.000 inwoners hebben, staat Zaanstad op de 29e plaats, voor Leeuwarden, Leiden en Groningen, maar ver achter bijvoorbeeld Dordrecht, Tilburg en Den Bosch die van BDO een 10 krijgen.

Maar goed, een 7 is dik in orde, wij waren op de middelbare school daar altijd heel blij mee. Oostzaan krijgt ook een 7, Wormerland een 8.

De details van de beoordeling: de Solvabiliteitsratio is 26 procent, de Nettoschuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) is 80 procent, de Grondexploitatie is 2 procent, de Structurele exploitatieruimte is 0,2 procent en de Belastingcapaciteit 2 procent.

Solvabiliteitsratio

De eerste twee kengetallen – Solvabiliteitsratio en Nettoschuldquote – wegen het zwaarst. Het Solvabiliteitsratio geeft de financiële gezondheid van een gemeente aan. Als de Solvabiliteitsratio onder de 15 procent zakt wordt dat als risicovol gezien, boven de 40 is het minste risico. Zaanstad scoort 26 procent.

De Nettoschuldquote is netto schuld afgezet tegen de totale inkomsten van de gemeente. BDO vindt onder de 90 het minste risico, boven de 130 wordt het een probleem. Zaanstad scoort 80. Ook prima.

Schijn bedriegt

Het BDO-rapport heeft een onheilspellende titel: ‘Schijn bedriegt. Positieve cijfers verhullen structurele uitdagingen’. Het ravijnjaar dreigt en gemeenten proberen door tijdelijke ingrepen de begroting op peil te houden:

‘Op het eerste gezicht laten veel gemeentebegrotingen een gunstiger beeld zien dan vorig jaar. Tekorten lijken kleiner, het ravijn is ogenschijnlijk gedempt en de financiële armslag oogt ruimer. Maar achter deze cijfers gaat een andere werkelijkheid schuil. Veel gemeenten hebben de afgelopen jaren weliswaar bezuinigingen doorgevoerd, maar de positieve resultaten zijn ook het gevolg van financieel-technische ingrepen in het gemeentefonds en gemeentebegrotingen.’

Over Zaanstad schrijft BDO één keer specifiek: ‘gemeenten zoals Tilburg, Utrecht, Zoetermeer, Dordrecht en Zaanstad voeren bewust beleid om de lokale belastingen te verhogen als onderdeel van hun strategie om de tekorten als gevolg van het ravijnjaar terug te dringen. Vaak in combinatie met bezuinigingen en een herprioritering van investeringen’. Wethouder Stephanie Onclin zegt dat dit onjuist is en dat BDO daar ook nog met een reactie op komt:*

‘het stuk over die belastingverhoging klopt niet. Wij doen al een aantal jaar alleen indexeren en hebben bewust er voor gekozen om geen extra verhogingen door te voeren.’

Jeugdzorg

Maar gemeenten staan voor ‘grote opgaven’ aan de vooravond van de nieuwe bestuursperiode en voor ‘grote financiële uitdagingen: in het sociaal domein, bij maatschappelijk vastgoed, in de klimaatadaptatie en energietransitie en in de uitvoeringscapaciteit’. Wat zeggen de cijfers werkelijk?

‘we zien patronen die al jaren bestaan: onderuitputting door beperkte uitvoeringskracht, uiteenlopende begrotingssystematiek die de vergelijkbaarheid bemoeilijkt en een stelsel waarin verantwoordelijkheden en middelen onvoldoende in balans zijn. Ook de financiering van jeugdzorg blijft een weeffout, die niet wordt opgelost met de incidenteel toegezegde middelen.’

Problemen niet maskeren

Wethouder Stephanie Onclin zegt in een reactie tegen De Orkaan dat de gemeente de door BDO geschetste uitdagingen herkent:

‘Met name in de jaren 2028 en verder leiden de kosten van oa de Jeugdzorg tot grote tekorten. We maken daarom in de meerjarenbegroting voor 2028 en 2029 duidelijk aanwijsbaar welk deel van deze tekorten veroorzaakt wordt door de gebrekkige financiering voor jeugd vanuit Den Haag. Dit is relevant omdat de commissie Van Ark in 2027 opnieuw gaat kijken naar de mate waarin gemeenten gecompenseerd worden voor deze groeiende taak. Bij onze begroting zie je dat precies daar de schoen blijft wringen. Om die reden hebben wij bewust ook nog niet gekozen voor lastenverzwaring en/of extra bezuinigingen. Dit zou namelijk het probleem dat het Rijk ons onvoldoende compenseert maskeren én afwentelen op onze inwoners. We blijven als Zaanstad duidelijk hoorbaar in de lobby voor een structurele oplossing.’

* BDO heeft Zaanstad laten weten dat ze de tekst en de begrotingsstukken kritisch te hebben teruggelezen en tot hun spijt ook tot de conclusie komen ‘dat we jullie situatie daarbij te stellig hebben geïnterpreteerd en dus ook niet de juiste conclusie hebben getrokken ten aanzien van Zaanstad’. BDO heeft de tekst aangepast, Zaanstad verwijderd uit het rijtje en via een noot wordt melding gemaakt van de rectificatie. Alle nieuw te downloaden rapporten bevatten dus een gewijzigde tekst met een toelichtende rectificatie. (aanvulling 20.00 uur donderdag 29 januari 2026)

Door Piet Bakker op basis van BDO-rapport en reactie van wethouder Stephanie Onclin. Foto: Wethouder Onclin en ROSA-fractieleider Hans Kuyper bij de presentatie van de begroting van Zaanstad (oktober 2025).