Huisbioloog Sam: Het verhaal van de eikenprocessierups

In de maanden mei, juni, juli en augustus is het weer raak. De eikenprocessierups die zijn aanwezigheid aantoont met de beruchte haartjes waar we gezondheidsklachten zoals jeuk, bultjes en uitslag van krijgen. De rups is de voorafgaande fase van de eikenboomvlinder. Het is zeker niet de meest geliefde soort, maar wat is nou het verhaal van de eikenprocessierups en zijn brandende haren?

De eikenboomvlinder is een nachtvlinder. In augustus leggen deze insecten hun eitjes af in eikenbomen. Deze spenderen de winter in deze bomen en komen in de lente weer uit, als eikenprocessierupsen. Vervolgens verdoen deze rupsen zich aan de verse knoppen en bladeren van de boom. Dit doen ze in een processie, waar dus de naam vandaan komt. De natuur kent veel verdedigingsmechanismen, die de plant of het dier beschermen tegen vraat van andere dieren. Camouflage, stekels, felle kleuren en gif bijvoorbeeld. Ook de eikenprocessierups bezit zo’n mechanisme, en je raadt het al, dit zijn de haren die de jeuk veroorzaken. Deze haren zijn er dus voor om de rupsen tegen predatoren te beschermen. 

Waarom hadden we vroeger nog geen last van deze rupsen? Het gerucht gaat dat ook dit door klimaatverandering komt. De eikenprocessierups komt oorspronkelijk uit Zuid- en Midden-Europa, waar de gemiddelde temperatuur hoger is dan in Nederland. Plotseling maakten de rupsen een opmars naar het noorden, waar ze ook Limburg binnenvielen en vervolgens in alle provincies van Nederland te vinden zijn nu. Juist in en om stedelijk gebied, waar eiken staan, zijn de rupsen te vinden. De temperatuur is in steden hoger dan in bosgebieden en ook valt er meer zonlicht op de bomen, waardoor de rupsen hier beter kunnen overleven. 

De natuur zorgt uiteindelijk altijd voor een biologisch evenwicht. Verschillende soorten predatoren kunnen zich toch, ondanks de brandende haren, voeden met eikenprocessierupsen. Sluipwespen leggen eitjes in de lichamen van de rups, wanneer de larven uitkomen, eten ze de rups van binnen op. Voor vogels als de koolmees, huismus en de kauw, zijn de rupsen een goede maaltijd voor de kuikens die in dezelfde maanden veel gevoerd moeten worden. 

Wat kan jij doen?

Door nestkasten voor deze vogels in de tuin of in de straat op te hangen, help je de vogels waardoor de aanwezige eikenprocessierupsen verminderd zullen worden. Een veel betere oplossing dan gif, omdat gif uiteindelijk ook andere soorten aantast. Maar het blijft ook belangrijk om de bomen te vermijden waar de nesten van de rups in te vinden zijn. 

De foto boven is van Luc Hoogenstein.

Rein Westhoff
Deel dit artikel:

21 reacties op Huisbioloog Sam: Het verhaal van de eikenprocessierups

  1. P. Hoogkamer schreef:

    Hoi Sam,
    Hoelang duurt het van Rusp tot Vlinder. en waar verstopt de pop zich.?

    • Sam Reitsma schreef:

      Hoi,
      De rupsfase duurt van half april tot half juni ongeveer. Ze verpoppen zich in de grote nesten die ze maken, die ook beschermd zijn met de haren.

  2. M vd Poel schreef:

    Langs de Julianaweg, ter hoogte van het Oostergouw zijn een 6-tal eiken voorzien van waarschuwingen. Inmiddels zie je op de stammen van de eiken een concentratie van rupsen met grote concentraties haren. Waarom wordt dit verwijderd?

    • Siem van westen schreef:

      Omdat de haartjes zonder de rupsen rond kunnen zweven en zeer irritante huidirritatie veroorzaken . Blaasvormige bultjes die enorm jeuken. Wij zijn aan het kamperen en alleen tigerbalsem geeft langdurige( enkele uren) verlichting. De soeciale eikenprocessierupssprays die in verschillende merken te koop zijn geven slechts korte tijd verlichting.
      = > (

      • Hannie Holmes schreef:

        Heb je zelf ervaring met de tijgerbalsum? We kampeerden in de Achterhoek, zijn gister teruggekomen en de sinds de laatste week zit mijn man onder de bultjes met enorme jeuk. Mentholpoeder ,mentholgel en prikweg helpen niet.

        • Siem van westen schreef:

          Ja, de afgelopen dagen zaten we beide onder de bultjes( en nog)
          De sprays geven echt bijna geen verlichting en tijgerbalsem werkt!

      • Alex Harinck schreef:

        Wat ook goed helpt,om de plekken waar de bultjes zitten er met de föhn op te gaan. Hete kucht dus, het moet een klein beetje pijn doen. Daarna is de jeuk compleet weg voor een paar uur

      • Joyce Jacques schreef:

        Mijn ervaring: neem breed tape en plak dit op de aangedane plekken, druk stevig aan en trek het er weer vanaf. De brandharen blijven aan het tape kleven, je ziet ze niet. Daarna koelen met Mentholgel (Kruidvat €2,19). Plekjes blijven zichtbaar maar je hebt er veel minder tot geen last meer van.

    • Sita van der Schaaf- van der Wal schreef:

      Hooi koorts tabletten helpen mij erg tegen de jeuk

  3. R.C.de Jong schreef:

    Waarom moet er in een groot,bosachtig
    park om iedere eikemboom een lint
    gebonden worden met de tekst;pas op!!
    eikenprocessierups!!Kan dit nog als een
    goedbedoelde waarschuwing opgevat worden
    of is dit pure bangmakerij?Is het soms
    de bedoeling van autoriteiten om mensen
    zoveel mogelijk in hun huis op te sluiten?Controle door angst aan te jagen!

    • Edwin Danhoff schreef:

      Misschien is het goed om het gewoon bij de vraag te laten ipv hem zelf al te beantwoorden met een complottheorie…

    • Sam Reitsma schreef:

      Liever een waarschuwing dan thuis zitten met erge jeuk 🙂 helemaal geen bangmakerij hoor.

    • Gerrie Glitter schreef:

      De waarschuwingslinten zijn de eerste vorm van zorgplicht van de boomeigenaar naar de burger toe, verwijderen van de nesten is de volgende zorgplicht

    • Paul Vink schreef:

      Bijzonder, hoe bedenk je zoiets?

    • Jet van de Ven schreef:

      Dat denk ik niet. Gewoon zorgzaamheid. Ik reageer met allergische reacties die me het gevoel geven dat ik kan stikken en ben daarmee blij met elke zorgvuldige aangeving.

  4. Gelsomina Buongiorno schreef:

    Ik ben blij met de linten, want ik heb behoorlijk last van die haartjes. Nu weet ik welke plekken ik moet mijden, het is niet anders. En leuk is ook anders.

  5. Monique Verroer schreef:

    Nou ik heb 2 dagen geleden onwetend onder een eikenboom gezeten.
    Met als gevolg 2 benen vol rode, intens jeukende bulten. 2 nachten niet geslapen van de jeuk, alles geprobeerd, coolpack, afterbite, mentholgel, ducttape, ga zo maar door. Niks helpt en heb dus nu al meer dan 36 uur onafgebroken intense jeuk aan 2 benen bij elke beweging die ik maak of alles wat er tegenaan komt.

    Weet niet hoe je in godsnaam een lint bangmakerij kunt noemen en waarom mensen in vredesnaam thuis zouden moeten blijven omdat er een lint om wat bomen hangt, maar na deze hel op aarde had ik echt liever een waarschuwing gehad voor die rups. Misschien niet te diep doorgaan in de complotten rondom corona, want als je zelf een waarschuwing tegen een zeer vervelend insect als bangmakerij ziet en reden om mensen in huis op te sluiten, ben ik bang dat je wel een beetje doorslaat.. maar nogmaals, die waarschuwingen zijn echt op zijn plek.

    • Maria peters schreef:

      Ook ik heb vaak last van de processierups bij mij helpt het om weegbree blad te plukken wassen kneuzen en er dan op leggen.Het werkt verkoelend en haalt de brand uit het lijf .

  6. René van der Weele schreef:

    Niet iedereen kan zien of ze te maken hebben met een eik of een beuk.Lintje eromheen is simpelweg een goede oplossing.👍

  7. Hans Hoogstraat schreef:

    Allerfre is een vrij verkrijgbaar medicijn dat allergische reacties remt. Kan verlichting geven bij epr last.
    Sterkte allemaal, ik weet hoe het kan zijn. 3 nachten niet geslapen

  8. A Van Westen schreef:

    Gelijk douchen na een wandel of fietstocht. Zo min mogelijk blote lichaamsdelen. Tijgerbalsem is prima. De sensatie van warmte overheerst de jeuk. Spray helpt maar een paar seconden.

Hier vind je onze regels

Reageren? Ja, graag!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *