Van duurzaam voorbeeldpand naar financiële hoofdpijn. De gemeente Zaanstad heeft in een extern onderzoek de financiële situatie van het Zaans Natuur & Milieu Centrum (ZNMC) laten uitzoeken.

Na de eerdere verhoging van de lening met bijna een miljoen euro komt er nu nog minstens € 150.000 bij voor het betalen van een factuur die bij oplevering ‘nog open blijkt te staan’. De verhoging komt bovenop een structureel exploitatietekort, meldt de gemeente in een raadsinformatiebrief.

‘Beheerkosten’

De gemeente opent in de raadsinformatiebrief met de constatering dat het ZNMC een brede maatschappelijke rol vervult en daarvoor ook breed gewaardeerd wordt. De organisatie beheert een natuurmuseum, stadsboerderij, schooltuinen, heemtuin en natuurspeelplaats, wat jaarlijks ruim 125 duizend bezoekers trekt.

Vorig jaar heeft ZNMC in samenwerking met de gemeente een ‘circulair nieuw onderkomen’ gerealiseerd. Het nieuwe gebouw is drie keer zo groot als het vorige en bevat meer plek voor schoolklassen en dient als ontmoetingsplek in wat de gemeente noemt ‘een kwetsbare wijk’.

Waar niet bij stil is gestaan tijdens de realisatie is een enorme verhoging van beheerkosten die het nieuwe pand met zich meebrengt. De gemeente heeft al afgelopen jaar tijdens de bouw de lening voor het pand verhoogd met bijna een miljoen euro. Nu kampt ZNMC door het grotere en spiksplinternieuwe pand met een structureel exploitatietekort. De gemeente ziet het ‘herijken’ van de organisatie en de exploitatiebegroting als noodzakelijk.

Onderzoek

Om de beste optie te vinden voor het ZNMC is extern adviesbureau Birch ingezet. Tijdens het onderzoek is er door Birch een openstaande factuur van € 150.000 aangetroffen. Dit bedrag wordt betaald door extra geld bij te lenen. De gemeente zegt het extra bedrag in minder dan een half jaar af te lossen met de btw-teruggave van ZNMC, dat rekent op een teruggave van hetzelfde bedrag.

In de raadsinformatiebrief wordt ook gerefereerd aan ‘scenario B’ uit het adviesrapport. Maar scenario B bestaat in het rapport van Birch niet. Wel kan uit de context worden opgemaakt dat de gemeente variant B van scenario 1 bedoelde. Variant B bestaat uit ‘optimalisatie van de verhuur van de beschikbare ruimtes’, wat volgens het rapport extra inkomsten kan opleveren. Maar uit hetzelfde rapport blijkt ook dat zelfs in variant B het exploitatietekort verre van opgelost is.

Binnen het scenario dat de gemeente heeft gekozen zijn drie varianten doorgerekend. Bij de huidige verhuursituatie, variant A, is er een jaarlijks tekort van € 141.000. Bij volledige verhuur, variant B, daalt dat tekort naar € 87.000. En tot slot bij maximale verhuur met verkleining van ZNMC ruimte, variant C, naar € 72.000.

Verlenging

Om dit tekort aan te pakken gaat de gemeente de aflossingstermijn van de lening verlengen van 25 naar 40 jaar. Dit brengt het jaarlijkse tekort naar ‘slechts’ € 44.000. In het adviesrapport meldt Birch dat verdere verlaging van het tekort mogelijk is door het aanleggen van zonnepanelen. Dat zou het bedrag verlagen naar € 39.000, maar vergt ook een extra investering.

Uit de raadsinformatiebrief blijkt dat de gemeente die investering voor hun duurzame circulaire voorbeeldpand niet aan wil gaan en liever een extra subsidie van € 44.000 verstrekt aan ZNMC. Wat begon als een duurzaam prestigeproject, eindigt in een blijvend exploitatietekort.

Directeur Paul Laport, die sinds 2019 leiding gaf aan het centrum, heeft aangekondigd per 1 mei te vertrekken ‘omdat zijn taak erop zit’.

Geschreven door Jort Emmer op basis van Gemeentelijke Raadsinformatiebrief, Adviesrapport van Birch en eerdere berichtgeving van de Orkaan. Met foto van Kees Malingré.