De raad is de baas in de gemeente. De volksvertegenwoordiging heeft naast het stemrecht over collegevoorstellen twee wapens in haar repertoire die vaak worden ingezet: moties en amendementen. In een motie wordt het college gevraagd iets te doen: iets onderzoeken bijvoorbeeld. Een amendement is een sterker wapen; daarmee kan de gemeenteraad een voorstel veranderen.
Wie het meest gebruikmaakt van het amendement- en motierecht, kan iets zeggen over meerdere dingen: hoe oneens partijen het zijn met het collegebeleid, hoe actief de raadsleden bezig zijn met raadsvoorstellen, hoeveel tijd ze in hun raadswerk stoppen of hoeveel zin ze hebben om hun invloed te laten gelden (of hoe ze de publiciteit willen halen).
Als het gaat om de kwantiteit van moties en amendementen heeft de oppositie de overhand. Eenvrouwsfracties SP, CU en LZ staan buitengewoon hoog in relatie tot hun hoeveelheid raadsleden. LZ is extra opmerkelijk; de partij ontstond eind 2023 als afsplitsing van DZ. Marianne de Boer is een druk baasje en heeft DZ ingehaald in zowel het aantal moties als het aantal amendementen. ROSA is de actiefste coalitiepartij.
Natuurlijk is het bij moties en amendementen zo dat kwantiteit niet automatisch kwaliteit betekent. De effectiviteit is ook belangrijk. Daarbij scoren coalitiepartijen hoog. De PvdA dient er niet zoveel in, maar als ze wat doet, heeft dat meestal succes. De partij wordt op de voet gevolgd door coalitiegenoten CDA en VVD. Bij ROSA zijn moties aanzienlijk succesvoller dan de amendementen.
Aangenomen moties en amendementen komen vooral van de coalitie. En van D66. Die partij is met afstand de oppositiepartij die het vaakst de rest van de raad mee krijgt. Als het op amendementen aankomt, passeren ze zelfs coalitiepartijen ROSA en de POV. D66 stemt vaak mee met de coalitiepartijen.
Naast ‘hoeveel’ is het ook relevant wanneer partijen hun moties en amendementen hebben ingediend. Dat is ongelijk verdeeld. Eind 2024 en begin 2025 is er een opleving.
De explosieve stijging van DENK in 2025 komt door de nieuwe DENK-leider Erdoğan Şahin en daarna zijn compagnon Orlando Hellings. Zij zijn actiever in de motie- en amendementenmarkt dan hun voorgangers. In de laatste vijf kwartalen springen ook PVV, LZ en de PvdD eruit.
De algemene trend is een stijgende lijn door de jaren heen. De totale aantal moties en amendementen ingediend is een stuk dan de cijfers in de bovenstaande grafiek omdat veel moties en amendementen door meerdere partijen ingediend zijn. Die tellen in de bovenste grafieken net zo vaak mee als het aantal indieners; in de grafiek hieronder tellen ze maar een keer.
Het aantal moties en amendementen stijgt elk jaar. Vooral de PVV en LZ stijgen explosief in 2025 ten opzichte van voorgaande jaren. Ook partijen als POV, VVD en CU dienden vorig jaar veel moties en amendementen in.
Door Marijn Kerkhoven op basis van alle ingediende moties en amendementen vanaf de verkiezingen van 2022 tot en met januari 2026. Foto boven zes top-indieners; op volgorde van foto, niet positie: Stella Pieterson (PvdD), Natasja Cornelisse (PVV), Anna de Groot (SP), Hans Kuyper (ROSA), Hanneke Veurink (CU) en Marianne de Boer (LZ).
De raad beschikt over verschillende instrumenten, zoals moties, amendementen, technische vragen, schriftelijke vragen en het vragenuur. Dit zijn middelen om informatie te verkrijgen en om beleid te beïnvloeden. Daarnaast ontvangt de raad ook toezeggingen van het college, waarvoor bijvoorbeeld niet altijd een motie nodig is. Op deze manieren kan de raad op uiteenlopende wijze invloed uitoefenen.nVerder onderhouden raadsleden ook rechtstreeks contact met ambtenaren en wethouders, wat in bepaalde situaties eveneens kan bijdragen aan het verkrijgen van informatie of het realiseren van oplossingen.