Tot juni 2025 had bijna niemand in Zaandam van het interventieteam gehoord, afgezien van de mensen die ze op bezoek hadden gehad natuurlijk. Op 7 juni 2025 werd alles anders toen onderzoeksplatform Follow the Money (FTM) schreef over de ontspoorde jacht op ‘verdachte’ inwoners.

Bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit in Zaandam-Oost zouden ‘ethische en wettelijke grenzen’ zijn overschreden door het interventieteam ondermijnende criminaliteit. Er zou sprake zijn van een klopjacht waarbij er ‘op voorhand’ van wordt uitgegaan dat sommige inwoners crimineel zijn – zonder duidelijke bewijzen. Het interventieteam zou woningen onder valse voorwendsels binnentreden. Een interne klacht over misbruik van bevoegdheden en discriminatie zou niet zijn onderzocht. De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme had deze aanpak niet goedgekeurd, alhoewel Zaanstad dat wel beweerde. Er waren geen goedgekeurde privacy-protocollen.

De integriteitscoördinator wees erop dat ‘creatief gebruik van bevoegdheden’ serieuze ‘integriteitsrisico’s met maatschappelijke gevolgen’ met zich meebracht en stelde een onderzoek voor, wat er niet kwam. Wat er wel gebeurde was dat mensen die vraagtekens bij de aanpak plaatsten onder druk werden gezet.

David Davidson van FTM baseerde zich op gesprekken met ambtenaren en inwoners, documenten die met de hulp van de Wet openbare overheid (Woo) waren verkregen, heimelijke gespreksopnamen en video’s en gelekte interne stukken. Een tijdlijn met de tien hoogtepunten:

1. Follow the Money kritisch over interventieteam ‘ondermijnende criminaliteit’. Het artikel over het onderzoek van FTM (7 juni) met de reactie van Zaanstad, B&W zei zich niet te herkennen in het beeld: ‘Wij hebben geen concrete aanwijzingen voor het vermeend misbruik van bevoegdheden’. Verrast kan Zaanstad niet zijn. FTM diende diverse Woo-verzoeken in bij de gemeente in de maanden die voorafging aan de publicatie.

2. Burgemeester Hamming moet optreden ‘interventieteam’ uitleggen. Vanuit de gemeenteraad wordt gevraagd om uitleg over de aanpak. B&W zegt toe onderzoek te laten doen (11 juni). Dat gebeurt op 20 juni met een propvolle publieke tribune tegen en voor interventieteam.

3. Eylem Köseoglu treedt tijdelijk terug als fractievoorzitter bij PvdA. Formeel had het niks met het interventieteam te maken, maar het was duidelijk dat haar kritiek haar door B&W, haar fractiegenoten en de rest van de coalitie niet in dank werd afgenomen (9 juli). Eind augustus zegt de fractie het vertrouwen in haar op. In september wordt de lijsttrekkersverkiezing opgeschort, Köseoglu stond eerste op de voordracht. In oktober wordt ze uit de fractie gezet.

4. Zaanstad bestrijdt criminaliteit maar zaait wantrouwen. Artikel van FTM, NRC en De Orkaan waarin mensen aan het woord komen die de afgelopen jaren door het interventieteam zijn bezocht en achtervolgd: ‘Ik voel me echt onveilig, ben erg geschrokken. Mentaal gaat het heel slecht met me.’ (26 augustus)

5. Verzet tegen interventieteam groeit. In een stampvol Wijkcentrum de Poelenburcht verzamelden zich bewoners, ondernemers, vakbondsleden, juristen, politici en zowel lokale als landelijke media voor een beladen bijeenkomst over het omstreden optreden van het interventieteam. Er waren stoelen tekort, mensen stonden langs de wanden toen de stroom bezoekers op gang kwam. (28 augustus)

6. Interventieteam onder het vergrootglas: serie onderzoeken afgerond. De onderzoeken die Zaanstad heeft laten doen zijn klaar (18 september) maar Zaanstad wacht met openbaarmaking omdat ze nog bezig is met een ‘ambtelijke toelichting’ of ‘leeswijzer’ (1 oktober)

7. B&W Zaanstad wil geen extern onderzoek naar werkwijze interventieteam. Als op 3 oktober de zaak in het Zaanstad Beraad komt, blijkt B&W daar een bijzondere vorm voor te hebben gekozen, het moet namelijk op ‘een zorgvuldige wijze richting organisatie (en anderen) worden gecommuniceerd’. De raad kreeg de onderzoeken nog steeds niet. Interim directeur Martijn Rengelink droeg een PowerPoint-presentatie van 56 pagina’s vrijwel integraal voor; geen ruimte voor vragen, geen discussie. De raad kwam om te luisteren. En dat deden ze braaf. De Orkaan schreef daarover:

‘Het is een uitgekiende communicatiestrategie van Zaanstad om de interpretatie van de resultaten zo strak mogelijk te regisseren, de discussie zo lang mogelijk uit te stellen en alvast ook een voorschot op de uitkomst te nemen. Volgens het college is er namelijk geen aanleiding op basis van de onderzoeken om extra extern onderzoek te laten doen.

De Orkaan heeft besloten niet mee te draaien in deze circusact van Zaanstad. Wij doen geen inhoudelijk verslag van het voorlezen van een leeswijzer door een ambtenaar waarbij we dan onderdeel uit gaan maken van een communicatiestrategie waarin gestuurd wordt op wat we van die onderzoeken moeten vinden zonder dat we ze zelf kunnen lezen.’

8. De onderzoeken. Volgens een rapport van de consultants van Van de Bunt dient ‘het interventieteam in Zaandam-Oost als voorbeeld voor het nog niet bestaande interventieteam dat voor de rest van Zaanstad wordt opgericht’. Ze stellen voor het Interventieteam rechtstreeks onder de burgemeester en de gemeentesecretaris te hangen. Over het team bestaan grote tegenstellingen binnen de gemeente volgens een onderzoek van Bureau Beke. Een ‘uitzichtloze’ ‘wij-zij-cultuur’.

Voor het advies van Van de Bunt zijn interviews afgenomen met vertegenwoordigers van het programmabureau van Pact, de (beoogd) programmamanager, plaatsvervangend gemeentesecretaris Lennart Graaff en burgemeester Hamming. Daarna is gesproken met leidinggevenden en medewerkers van gebiedsmanagement, de veiligheidsopgave en bedrijfsvoering. Hamming en Graaff sturen nu het team aan.

Het interne onderzoek naar de publicatie van FTM probeert Zaanstad haar straatje schoon te vegen, FTM: Met leugentjes en framing verweert Zaanstad zich tegen kritiek op keiharde aanpak ‘criminele’ inwoners. Als burgemeester Hamming later via De Telegraaf FTM opnieuw beschuldigt is daar ook de maat vol, de hoofdredacteur: Een verhaal vol suggesties, onjuistheden en selectief gebruik van oude dossiers.

Het onderzoek van de Functionaris Gegevensbescherming (FG) van Zaanstad maakt duidelijk dat er forse kritiek op de ondermijningsaanpak van de gemeente bij Pact Zaandam-Oost is. De juridische constructie is ‘niet juist’, het ondermijningsbeleid ‘niet voldoende’. Pact Zaandam-Oost zit niet goed op het gebied van de verwerking van persoonsgegevens, het interventieteam en de ondermijningsaanpak.

9. Interventieteam-soap: bombardement van antwoorden maar geen vragen… Als op 10 oktober technische vragen over de rapporten kunnen worden gesteld werd dat opnieuw ‘op zorgvuldige wijze gecommuniceerd’. De vragen die gesteld waren werden namelijk geheim gehouden. De beantwoording van ruim 80 vragen in drie kwartier noemden wij een ‘speedreading door locogemeentesecretaris Lennart Graaff, interim concerndirecteur Martijn Rengelink en programmamanager bij Pact Zaandam-Oost Sherwin Tjin-Asjoe.’ Er was geen discussie, raadsleden vonden het een schoffering en chaotisch en waren flabbergasted. Maar als het een week later voor de derde keer op de agenda staat, zeilt het probleemloos door de raad.

10. Bewoners Zaandam-Oost over optreden interventieteam: ‘Wij zijn niet meer bang’. In november is er opnieuw een bijeenkomst in Poelenburg. Daar tonen bewoners en ondernemers (waaronder veel – maar geen 1.100 – glazenwassers) zich strijdbaar: ‘Mijn zoon hoort op school: “Je vader is een crimineel”, en als iemand die gewoon werkt en belasting betaalt, als je dat dan terughoort, dat is echt niet leuk.’

Als Eylem Köseoglu eind november tot lijsttrekker bij GroenLinks-PvdA wordt gekozen, barst de bom: twee wethouders, vrijwel de gehele PvdA-fractie, de GroenLinks-fractieleider en het grootste deel van de besturen van GroenLinks en PvdA stappen. Maar daarover morgen meer.

Door Piet Bakker en Merel Kan op basis van ons interventieteam-dossier.