Voor de Fototijdreis van deze week een verzoek van Lia Admiraal, secretaris van de Historische Vereniging Limmen. We zien op de oude foto de toenmalige Spoorstraat, later Stationsstraat, met  waarschijnlijk het eerste, in 1867 gebouwde, station Koog-Zaandijk.

De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…

Op de frankeerzijde van de kaart is een postzegel van 1 cent geplakt die deel uitmaakt van een serie van 5 zegels (NVPH 50-54) uitgegeven tussen 1899 en 1913. De oude foto is waarschijnlijk ook in die periode gemaakt. Bert Versteeg maakte de eigentijdse foto.

Station Koog-Zaandijk

Station Koog-Zaandijk was van het type Hoogezand en dit was hetzelfde type als de stations van Zaandam, Wormerveer en Krommenie-Assendelft. Dit was de vernieuwde uitvoering 3e klasse, waarvan er in totaal 12 zijn gebouwd. Deze type stations zijn nog aanwezig in Meppel en Zuidbroek.

De stations zijn ontworpen door Karel Hendrik van Brederode en worden Standaard- of Waterstaatstations genoemd. Deze stations, waarvan er in totaal 96 zijn gebouwd, werden in opdracht van Rijkswaterstaat gebouwd.

De indeling in klassen betrof de grootte van het station. De klasse was gerelateerd aan het aantal inwoners van de plaats waar het station zou komen. Het type SS eerste klasse was het grootste model, bestemd voor grotere provinciesteden, terwijl type SS vijfde klasse het kleinste model was.

Het baanvak Uitgeest- Zaandam, deel uitmakend van de lijn Den Helder – Amsterdam, werd op 1 november 1869 in gebruik genomen. Op dezelfde dag werden ook de stations officieel geopend.

Station Koog-Zaandijk werd in 1930 gesloopt omdat het in de weg stond voor de aan te leggen Provincialeweg. Na de sloop kwam er een nieuw station, ook met een hoog middengedeelte en 2 lagere vleugels. Ook werd er een goederenoverslagplaats aangelegd.

Dit tweede station Koog-Zaandijk werd in 1976 gesloopt en vervangen door het huidige station. Ook het tunneltje onder de spoorlijn en de Provincialeweg door werd toen gebouwd en de goederenoverslagplaats verdween.

Op een deel van het goederenoverslagterrein kwam de grote parkeerplaats en het andere deel ligt nog steeds braak.

Station Koog-Zaandijk kreeg in 2017 een naamswijziging en heet sindsdien station Zaandijk-Zaanse Schans. Ook de naam van het andere station van Koog aan de Zaan, Koog-Bloemwijk, kreeg toen een nieuwe naam: station Koog aan de Zaan.

Op de oude foto zien we rechts een stuk braakliggend terrein. Hierop werd in 1940 het postkantoor geopend die het oude, uit 1881 daterende, hulppostkantoor verving.

Dit oude hulppostkantoor stond ook in de stationsstraat op nummer 3-5, terwijl het nieuwe postkantoor op nummer 80 kwam. Tot 2002 bleef het een postkantoor. Tegenwoordig is er een chiropractie gevestigd.

Zaanlandsche Stoomdrukkerij

Tegenover het voormalige postkantoor stond de Zaanlandsche Stoomdrukkerij. Deze drukkerij was op 1 oktober 1881 opgericht door Evert Nicolaas Ez . onder de naam E.N. Smit Ez.

In 1904 traden de zoons van Evert, Evert en Willem, toe tot de directie en werd de naam van het bedrijf gewijzigd in nv Zaanlandsche Uitgeversmaatschappij v/h E.N. Smit Ez.

Het bedrijf begon met het drukken van de Nieuwe Zaansche Courant (N.Z.C). De N.Z.C. werd overgenomen door drukkerij P.J. Out, eveneens uit Koog aan de Zaan. De krant werd in 1890 opgeheven.

In 1886 richtte J.C. Peereboom uit Wormerveer De Zaanlander op en ook deze krant zou worden gedrukt door het bedrijf van Evert Smit. De Zaanlander verscheen tot 1914 alleen op zaterdag, waarna de krant meerdere keren per week verscheen. In 1938 werd De Zaanlander een dagblad.

Tussen 1927 en 1940 bracht de drukkerij van Evert Smit het weekblad De Zaan uit. Na de oorlog kwam dit tijdschrift als maandblad terug en verdween in 1949.

Op zondag 9 mei 1948 was het een drukte van belang voor de drukkerij. Op die dag speelde KFC (Kooger Football Club) uit tegen RFC uit Rotterdam om het kampioenschap van de 2e klasse. De krant hield de honderden K.F.C.-supporters van minuut tot minuut op de hoogte van de wedstrijd. KFC zou uiteindelijk met 4-0 winnen.

Inmiddels was de nv Zaanlandsche Uitgevers Maatschappij v/h E.N. Smit Ez opgericht. Deze maatschappij exploiteerde ook twee weekbladen, De Zaan voor Zaan en Waterland en het Zaanlandsch Nieuws- en Advertentieblad.

De Zaanlander bleef tot 1992 bestaan en fuseerde toen met het andere Zaanse dagblad De Typhoon en werd Dagblad Zaanstreek.

Rond 1966 werd de naam veranderd in Zaanlandse Drukkerij en Verpakkingsindustrie voorheen E.N. Smit Ezn. Sinds 1986 is de Zaanlandse Verpakkingsindustrie een werkmaatschappij van Zaanlandse Beheer bv te Haarlem, waarna het pand in Koog aan de Zaan werd verlaten.

Een grote brand legde op 11 oktober 1996 de voormalige drukkerij in de as. Al jaren zijn er plannen op deze plek een hotel te bouwen. Tot op heden is het bij plannen gebleven en is het terrein een verwilderd grasveld.

Bekijk hier alle fototijdreizen.

Foto en tekst 2025: Bert Versteeg. Bronnen: Historische Vereniging Limmen, Zaanwiki, De Orkaan (Martin Rep), Gemeentelijk Archief Zaanstad en Wikipedia.