Voor de Fototijdreis van deze week zijn we naar het Zuideinde in Wormerveer afgereisd.

De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…

Op de oude foto, die omstreeks 1915 is genomen vanaf de steiger van de Alkmaar Packet ter hoogte van Zuideinde 10–11, is te zien dat de weg toen nog smal was. Links staan de nog altijd bestaande woningen aan het Zuideinde 5, 6 en 7, waarbij het hoge pand Zuideinde 5 is.

Verder zien we rechts nog de pakhuizen Waal, Maas en een stukje Schepel aan de Veerdijk in Wormer De steiger is in 1916 verplaatst naar de Dubbele Buurt. Het grote pand aan het eind van de weg was geruime tijd het kantoor van Van Gelder Papier.

Naast nummer 5 zien we de houten pakhuizen Het Schaap, De Lek en De Eem. Nog verder weg, rechts op de foto, zien we de rijstpellerij van de Gebr. Laan, later rijstpellerij Mercurius. De betonnen silo waarop sinds 1954 de letters LASSIE staan is gebouwd in 1912.

1635?

Over de woningen Zuideinde 6 en 7 bestaat enige verwarring, onder meer over de ouderdom. Op het pannendak staat met rode dakpannen het jaar 1631, terwijl boven de deur het jaartal 1635 is geschilderd.

In de rubriek ‘Anno-Orkaan-bingo’ uit 2021 — de woning was toen donkergroen geschilderd — gaf eigenaar Jan Betlem aan dat het jaartal 1631 niet klopt, omdat hij te weinig rode dakpannen had om een 5 te maken.

Jan Betlem reageerde op 12 januari 2026 op een ander artikel in De Orkaan (het pand werd in december 2025 gemeentelijk monument) dat het gebouw tot omstreeks 1895 één woning was. Daarna werd het gesplitst, waarbij nummer 6 een winkeltje in rookwaar werd en werd uitgebreid met een extra verdieping. Jan Betlem woonde sinds 1974 op nummer 6 en heeft omstreeks 1985 van nummer 6 en 7 weer één woning gemaakt. De woning stond in maart 2025 voor € 475.000 te koop.

Pakhuizen

De pakhuizen Maas, Waal en Schepel zijn alle drie in de 18e eeuw gebouwd. Dendrochronologisch onderzoek heeft uitgewezen dat pakhuis Waal in 1717/1718 is gebouwd, pakhuis Waal in 1732/1733 en Schepel omstreeks 1718.

Schepel is de schuur van oliemolen Het Schepel. Het bouwjaar is onbekend, maar de schuur bestond al in 1654 en is in 1825 gesloopt. Vermoedelijk is de molenschuur rond 1718 vernieuwd, het dendrochronologisch onderzoek heeft dat immers uitgewezen.

Waal en Maas hebben vermoedelijk op een andere plaats gestaan. Nadat in februari 1845 de fundamenten van molen Het Schepel waren opgeruimd, werd pakhuis Maas op de vrijgekomen plek neergezet. Ook pakhuis Waal is na 1817 gebouwd, op de Kadasterkaart van dat jaar komt het nog niet voor.

De Ram

Zuideinde 5 is in 1635 woning en daarnaast zien we de pakhuizen Het Schaap, De Lek en De Eem. De Eem is de voormalige schuur van molen De Ram. Deze oliemolen is vermoedelijk in 1639 gebouwd, de windbrief is niet gevonden maar de bijbehorende verbandacte dateert uit 1639. Dit geeft aan dat De Ram in of kort voor 1639 is gebouwd.

De verbandacte stond op naam van Jan Jansz. Swager en zijn twee zonen, Claes Jansz. Schaap en Jan Jansz. Mager. Afwijkende familienamen kwam regelmatig voor bijvoorbeeld als een familienaam dreigde te verdwijnen. De molen bleef tot 21 juli 1746 in bezit van de familie Schaap waarna Jan Boeke en Simon Moeriaen & Comp. de molen overnamen van Jan Schaap. De molen bleef zijdelings in bezit van de familie Schaap, want Jan Boeke was getrouwd met Aafje Dirks Schaap. 

Jan Boeke en Simon Moeriaen & Comp verhuurden de molen aan Jan Aten en Schenk, Vas & Comp. Later kocht Jan Aten, die getrouwd was met Grietje Jans Schaap, de molen. Na het overlijden van Jan Aten werd de molen voor Fl. 4500 verkocht aan Cornelis Najer.

Na het overlijden van Najer wordt De Ram eigendom van Trijntje Graftdijk, de weduwe van Jan Vis en eigenaresse van de firma Jan Vis & Zn. Die firma werkte onder andere met de oliemolens De Zoeker, Het Zwarte Kalf en De Oude Wolf.

In 1858 werd de Ram verkocht aan Adriaan Houttuyn, die ook de oliemolens De Wind en De Os in bedrijf hield. Houttuyn bleef tot 1872 met De Ram werken en verkocht de molen toen aan de Firma Wessanen & Laan. Op 14 februari 1874 liet deze firma De Ram uit de verzekering schrijven en in augustus van dat jaar werd de molen gesloopt.

Brand

Zoals zo vaak bleef de molenschuur staan en deze kreeg de naam De Eem. Op de plaats van de molen werd pakhuis De Lek gebouwd. Op 21 december 1921 brak er brand uit in pakhuis De Lek waarbij de 3 pakhuizen totaal verloren gingen.

Na de brand werd er een timmerfabriek gebouwd waar later de WAM (Wormerveerse Aannemings Maatschappij) kwam. Dit bedrijf werd op 20 april 1920 opgericht door acht voor zichzelf beginnende timmerlieden als Zaanse Coöperatieve Bouwersbond. In 1947 werd de naam gewijzigd en tegenwoordig is de W.A.M. gevestigd in de Ééndrachtstraat in Wormer.

De oude bedrijfspanden aan Zuideinde 1-4 werden in 2020 gesloopt waarna in november van dat jaar een archeologisch onderzoek werd uitgevoerd. Toen werden de fundamenten en de oliekelders van De Ram werden gevonden.

Na het archeologisch onderzoek zou er begonnen worden met de bouw van De Parel van Zuid, maar door bezwaar van één omwonende werd de bouw enkele jaren vertraagd. In 2025 waren de nieuwe woningen gereed.

Bekijk hier alle fototijdreizen.

Tekst en foto 2026: Bert Versteeg. Bronnen: Beeldbank Gemeentearchief, Beeldbank De Zaansche Molen, Zaanwiki, Duizend Zaanse Molens en Orkaan-archief.