Voor de Fototijdreis van deze keer zijn we naar het Volkspark in Zaandam afgereisd.

De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…

Het Volkspark is aangelegd in 1889 en was een geschenk van houthandelaar Cornelis Corver van Wessem. Het park ligt tussen de Vaart en de Provinciale Weg ter hoogte van de Parkstraat, oorspronkelijk het Noorder Kerkpad.

Het Volkspark

Cornelis Corver van Wessem is geboren in 1826 en was de zoon van Jan Carel van Wessem en Maartje Corver waarmee de dubbele achternaam verklaard is.

Cornelis was getrouwd met Neeltje van de Stadt, de dochter van houthandelaar Huybert van de Stadt. Ze hadden twee zoons: Adrianus (1822-1858) en Jan Carel (1829-1881).

Jan Carel van Wessem (1799–1864) was ook houthandelaar en oliefabrikant. Daarnaast was hij lid van Provinciale Staten en de Eerste Kamer der Staten-Generaal, voorzitter van de Kamer van Koophandel Zaanland en dijkgraaf van de polder Westzaan.

Zijn opa van moeders kant was Cornelis Corver die ook houthandelaar was. Na zijn overlijden zette diens weduwe de onderneming voort als firma Wed. Corn. Corver & Zoon en dit bedrijf zou later geleid worden door de drie broers van Wessem.

Cornelis werkte met de paltrokken De Zalm, De Oude Jager, De Nieuwe Jager en de bovenkruier-zaagmolens De Kleine Korf en De Grote Korver. In 1872 begon de modernisering en werd De nieuwe Jager gesloopt en vervangen door een stoomzagerij.

In 1866 liet Cornelis Corver van Wessem de nog bestaande villa Westzijde 39 bouwen.

In 1873 koopt de firma Wed. Corn. Corver & Zoon de stoomzagerij De Kruiskerk voor Fl. 16.000 die ermee ging loonzagen. Om onbekende reden lukte het niet om deze zagerij rendabel te maken en werd De Kruiskerk in 1882 verkocht voor Fl. 12.000.

Toen Cornelis Corver en Neeltje van de Stadt in 1889 40 jaar getrouwd waren schonken zij de gemeente een stuk land, het Starven, waarop zij het park lieten aanleggen. Zij betaalden ook de kosten voor het onderhoud. In de schenkingsacte stond onder andere vermeld: ‘Aan dit park mag nimmer eene andere bestemming gegeven worden’.

Het park was ontworpen door de heren Hendrik Bernardus Stephan uit Koog aan de Zaan en Johan Herman Eilmann uit Zaandam en werd in Engelse landschapsstijl aangelegd. Johan Eilmann was, samen met zijn broer Hermann Diderich, eigenaar van aannemings- en architectenbureau J. en D. Eilmann.

Dit bureau was verantwoordelijk de bouw van diverse panden in de Zaanstreek, zoals het kantoor van Koning & Boeke in Zaandijk (1895), Stationsstraat 1 in Zaandam (1897), Paviljoen Volkspark (1899), essence-fabriek van Polak & Schwarz (1899),  drukkerij P. Oud in Zaandijk (1907), hotel-café-restaurant Het Wapen van Amsterdam (1911), Vrijmetselaarsloge in de Stationsstraat in Zaandam (1912) en nog veel meer.

In het park was een muziekkoepel gebouwd en er lag een brug over de vijver. Aan de kant van de Provinciale Weg, die toen nog moest worden aangelegd, was een fraai smeedijzeren toegangshek geplaatst.

Het park werd op 17 juni 1890 feestelijk geopend, waarbij muziekvereniging Harmonie een optreden verzorgde. Als dank schonk de Zaandamse bevolking de nog aanwezige drinkfontein, ontworpen door Charles Joseph Boucher uit Koog aan de Zaan.

In het ovaal staat de inscriptie:

DE INGEZETENEN VAN ZAANDAM

AAN DEN HEER C CORVER VAN WESSEM

17 JUNI 1890

Het paviljoen werd in 1899 gebouwd en stond aan de zuidwest kant van het park. In het park werden diverse activiteiten gehouden, zoals schermwedstrijden (1893).

Stoom-, Brood-, Beschuit- en Koekfabriek “de Ruyter” van de firma Verkade & Comp. te Zaandam vierde er in 1896 haar 10-jarig jubileum met 84 personeelsleden met hun vrouwen. In juli 1905 steeg ballonvaarder W.Pottum er met zijn luchtballon Kuko op.

In 1926 werd de muziekkoepel vervangen. In 1938 was had de Zaanse Vereniging voor Vreemdelingen het  plan om de vervallen Koger oliemolen Het Pink in het park te plaatsen, maar zag daar in 1939 vanaf. De molen werd aan de Vereniging De Zaansche Molen geschonken.

Eind 1939 had de Zaanse VVV het plan om houtzaagmolen Het Jonge Schaap naar het park te verhuizen, maar omdat er amper materiaal te verkrijgen was voor het herstel van de molen ging dit plan ook niet door.

Het paviljoen werd in 1941 gesloopt omdat het weinig opbracht en de onderhoudskosten hoog waren. De sloop werd uitgevoerd door de gebroeders Koek uit Amsterdam, die er Fl. 4.275 voor betaalden. Op de vrijgekomen grond werd een kinderspeelplaats aangelegd.

In de Hongerwinter (1944) verdwenen er diverse bomen, waaronder een fraaie 60 jaar oude magnolia, in kachels. In 1946 werd de muziekkoepel gesloopt en in 1975 de brug.

In de naoorlogse jaren was het park ook stukken kleiner geworden en werd zelfs overwogen om het park te sluiten. Liefhebbers van het park wisten dit te voorkomen door te wijzen op de schenkingsacte.

Het park lag er jaren slecht bij en na de eeuwwisseling is het grondig gerenoveerd, waarbij de brug over de vijver en het toegangshek terugkwamen. Het gerenoveerde park werd in 2009 door wethouder Luiten geopend.

Het beeld ‘Opengebarsten vrucht’ staat nabij de toegangspoort. Dit beeld is in 1968/1971 gemaakt door Jan Baptiste de Winter en werd in 1972 onthult door burgemeester R. Laan van Zaandam toen het op de Wilhelminabrug stond. In 1999 is het beeld naar het Volkspark verplaatst, omdat er vanwege de bouw van het Zaantheater geen plaats meer was.

Tegenwoordig worden er weer activiteiten in het park gehouden. Zo wordt er Koningsdag gevierd en is er in de zomervakantie de traditionele Huttenbouw.

Bekijk hier alle fototijdreizen.

Tekst en foto 2026: Bert Versteeg. Bronnen: Beeldbank Gemeentearchief Zaanstad, Zaanwiki, Wikipedia.