Zaanstad wil € 2.080.000 extra uittrekken voor de bodemsanering van het Kan Palenterrein en het naastgelegen terrein van de voormalige verffabriek Touwen in Zaandam. Verantwoordelijk wethouder Harrie van der Laan vraagt de raad om in te stemmen met een aanvullend krediet. Volgens hem is snel handelen nodig. Uitstel kan het project flink duurder maken en zet ook de planning voor woningbouw onder druk.

Het extra geld moet komen uit de risicobuffer van het Transformatiefonds uit 2021, bedoeld voor woningbouw- en gebiedsontwikkeling. Een deel van de financiële onderbouwing blijft voorlopig geheim. Volgens de gemeente is dat nodig om te voorkomen dat bedrijven bij de aanbesteding financiële voorkennis krijgen.

Het oorspronkelijke budget voor de sanering werd al in 2019 vastgesteld, maar blijkt nu niet meer genoeg. De gemeente kiest voor een uitgebreidere en snellere saneringsmethode. In de oude aanpak zou pas na ongeveer vijf jaar duidelijk zijn of de vervuiling echt weg was. Als dat tegenviel, zou alsnog een nieuwe sanering nodig zijn geweest, met extra kosten en vertraging. Door nu grondiger te saneren wil de gemeente het terrein sneller geschikt maken voor woningbouw.

Daar komt bij dat bodemsanering de afgelopen jaren veel duurder is geworden. Sinds het prijspeil van 2018 liggen de kosten volgens de gemeente gemiddeld 35 tot 40 procent hoger. De reserveringen voor prijsstijging en risico’s uit het oude budget blijken daardoor onvoldoende. Ook kan de btw over de werkzaamheden niet worden teruggevraagd via het btw-compensatiefonds. De Belastingdienst heeft dat schriftelijk bevestigd. De gemeente start volgens het raadsvoorstel een bezwaarprocedure tegen dat besluit.

Deadline

Tegelijk speelt er een harde deadline. De stortkosten voor vervuilde grond gaan per 1 januari 2028 flink omhoog. Als de sanering te laat start, kan het project miljoenen duurder worden. Dat is een belangrijke reden waarom de gemeente nu tempo wil maken.

De vervuiling is afkomstig van het voormalige bedrijf Kan Palen. In 2000 is afgesproken dat de Staat verantwoordelijk werd voor het opruimen van deze vervuiling. Door decentralisatie zijn die taken later bij gemeenten terechtgekomen, waardoor Zaanstad nu juridisch verantwoordelijk is. De vervuiling kan zich via het grondwater verspreiden. Ook op het terrein van de voormalige verffabriek Touwen is vervuiling gevonden. Om verdere verspreiding te voorkomen wordt dat terrein meegenomen in de sanering, zoals afgesproken met de ontwikkelaar van Hofwijk Noord fase 1.

Tijdens de werkzaamheden kan de omgeving daar last van krijgen. In de stukken wordt rekening gehouden met stankoverlast en extra verkeer door het af- en aanvoeren van vervuilde grond. Hoe groot die overlast precies wordt en hoe lang die duurt, hangt af van de uitvoering.

Volgens de planning kan de sanering eind 2026 of begin 2027 starten. Eerst moeten vergunningen worden geregeld en moet via een aanbesteding een aannemer worden geselecteerd. Daarna kan de ontwikkelaar beginnen met de bouw van woningen.

Zaanstad betaalt

De ontwikkelaar betaalt nu niet mee aan de sanering omdat de verantwoordelijkheid voor de vervuiling al eerder bij de overheid is komen te liggen. In 2020 is daarnaast met de ontwikkelaar afgesproken dat de gemeente de sanering uitvoert om woningbouw mogelijk te maken. Wel worden de financiële afspraken nog getoetst aan staatssteunregels. Daardoor is niet helemaal uitgesloten dat de ontwikkelaar later alsnog een bijdrage moet leveren.

De tijdsdruk zit ook in de subsidievoorwaarden. Om in aanmerking te blijven komen voor rijkssteun moet de bouw vóór 10 september 2030 starten. Die deadline speelt mee in de keuze voor een snellere, maar duurdere saneringsmethode.

De ontwikkeling van Hofwijk Noord en de bodemsanering maken al langer deel uit van de plannen voor de Kogerveldwijk. Zowel binnen als buiten het stadhuis wordt al jaren gevraagd wanneer er eindelijk begonnen wordt. Voor de sanering zelf komt geen apart participatietraject. Volgens de gemeente gaat het om het uitvoeren van bestaande verplichtingen uit eerdere afspraken met het Rijk en de ontwikkelaar.

Door: Piet Bakker, op basis van de raadsinformatie-brief van wethouder Van der Laan. De foto boven komt uit het gemeentearchief van Zaanstad en is in 1987 gemaakt door Han de Groot. (onderste foto is van De Orkaan uit 2017)