De verkiezingen komen er alweer bijna aan; over ruim een week is het 18 maart en gaat Zaanstad naar de stembus – net als alle andere gemeenten. Elke dag komt een partij die meedoet langs op De Orkaan; vandaag het programma van DENK.

DENK-Zaanstad trok vier jaar geleden ten strijde om een gemeente ‘voor iedereen’ te worden, en zet voor 2026 in op een ‘rechtvaardige en inclusieve stad’, zoals blijkt uit de titels van de verkiezingsprogramma’s. Wij duiken in de inhoud van het programma. Hoe effectief was de fractie vanuit de oppositiebanken, en hoe haalbaar zijn de nieuwe ambities om de ‘vergeten inwoners’ een plek aan de tafel te geven?

Parkeren

Een van de belangrijkste punten voor DENK is parkeren. Daarin is de partij duidelijk in de raad en in haar programma. Er moet ruimte voor zijn, en véél. Een parkeernorm laat de partij in haar programma onbenoemd, maar in de raad vlogen twee, drie en zelfs eenmalig een parkeernorm van zes over de tafel.

Waar de partij vier jaar geleden nog pleitte voor méér parkeerplaatsen rondom het centrum, eisen ze nu ook een verlaging van de parkeertarieven. De auto mag geen ‘melkkoe’ van de gemeente Zaanstad worden volgens DENK.

De partij wil ‘voldoende parkeerplaatsen’ in Zaanstad om te wonen, bezoekers te ontvangen en te winkelen in het centrum. Waar de partij die ruimte in het drukke stadscentrum precies wil gaan vinden, is niet duidelijk. Het moet in ieder geval zoveel mogelijk gaan gebeuren boven de grond, op het ‘maaiveld’.

Sociale huur

In 2022 was de sociale huur voor DENK een ander belangrijk standpunt. De partij wilde het uithollen van de sociale sector stoppen en gentrificatie aan banden leggen. In 2026 is de referentie naar gentrificatie verdwenen, wel is hoe het stoppen met het uithollen van de sociale sector eruit moet komen te zien volgens de partij concreet gemaakt.

Er moet gewerkt worden met een sociale huureis van 40 procent. Nog eens 40 procent moet gaan bestaan uit betaalbare middenhuur en koopwoningen; de laatste 20 procent gaat naar het hogere segment van de woningmarkt. Op dit moment wordt er gebouwd volgens de norm 30-30-40 in Zaanstad.

Milieu

Op het gebied van duurzaamheid stelt DENK dat de ‘gewone burger’ niet de dupe mag worden van ingrepen. In 2022 verzette de partij zich fel tegen windturbines aan de grens van Zaanstad, zoals bij de Noorder-IJplas. Deze lijn strandt in 2026. De partij heeft het niet over windmolens in haar programma, maar lijkt een voorkeur te hebben voor zonnepanelen die juist gestimuleerd moeten worden volgens DENK.

DENK is tegen milieuzones, terwijl de invoering van deze zones in 2030 inmiddels landelijk is vastgelegd. De partij wil dus breken met eerder gedane landelijke milieu- en klimaattoezeggingen. DENK beargumenteert dat de zones de burger met de kleine portemonnee onevenredig raken en daarom geen goed instrument zijn.

De klimaattransitie mag wat DENK betreft alleen plaatsvinden als milieuvriendelijk gedrag wordt ‘beloond’ in plaats van dat milieuonvriendelijk gedrag wordt bestraft.

Zaanse Schans

De passage over de Zaanse Schans ontbreekt in het DENK-verkiezingsprogramma, terwijl het DENK-standpunt: de Schans moet openblijven, juist een opvallend minderheidsstandpunt is. De passage over de Zaanse Schans is bij het opstellen van het programma op wonderlijke wijze verdwenen.

Ook een bredere erfgoedvisie ontbreekt in het DENK-programmaboekje. Het woord erfgoed wordt in het programma niet benoemd. Wel wordt er uitgebreid verteld over het belang van het koesteren en laten zien van een ander soort erfgoed, dat van het slavernijverleden. Aandacht hiervoor moet gecreëerd en gestimuleerd worden door de gemeente, stelt de partij.

Discriminatie

Discriminatie is hèt centrale thema in het DENK-programma. Zo bepleit de partij het onmiddellijke ontslag van gemeenteambtenaren die zich schuldig maken aan discriminatie. De aanstelling van een speciale gemeentelijke coördinator die zich specifiek richt op discriminatiebestrijding. Het invoeren van harde quota voor diversiteit binnen de gemeentelijke organisatie en bij partners die subsidie ontvangen. En het voor een periode van vijf jaar uitsluiten van bedrijven of instellingen waarvan is aangetoond dat zij discrimineren van samenwerking met de gemeente.

Dat is slechts een selectie, en hoewel het bij sommige maatregelen, zoals het onmiddellijke ontslag van gemeenteambtenaren bij discriminatie, wèl erg lastig toetsbaar lijkt, is dat niet het opvallendste aan het standpunt van DENK inzake discriminatie.

De partij zegt namelijk dat ze niet willen samenwerken met partijen die discrimineren. DENK zelf stelt dat het willen sluiten van moskeeën bij uitstek discriminatie is. De PVV-Zaanstad wil moskeeën sluiten. Daarom is het des te opvallender dat DENK van alle partijen in de Zaanse gemeenteraad het vaakst samenwerkt met de PVV, en na DZ het vaakst samen stemt met de partij.

Volgens aanvoerder Şahin komt dat omdat de twee partijen het op een reeks thema’s zoals parkeren juist erg goed kunnen vinden met elkaar. Toch blijft het gek dat DENK, de partij die zegt een zero-tolerancepartij tegen discriminatie te hanteren, zich in de praktijk niet aan haar eigen regels lijkt te houden. DENK sluit de PVV namelijk niet uit voor collegedeelname, hoewel de partij denkt dat dit bemoeilijkt wordt doordat andere partijen de PVV wel uitsluiten.

Infrastructuur

Hoewel dossiers zoals de 380 kV-hoogspanningslijn en de A8-A9 in andere programma’s breed worden uitgemeten, focust DENK zich in haar programma liever op de directe leefomgeving in de wijken.

De grote projecten en weerstand of sympathie daarvoor blijven onbenoembaar De partij houdt zich met andere, basalere aspecten van leefbaarheid bezig. De partij pleit voor het saneren van vervuilde locaties nabij scholen en het investeren in moderne riolering in achtergestelde wijken.

Specifieke infrastructurele rijks- en provinciedossiers worden door DENK niet benoemd.

Doelen

In 2026 claimt lijsttrekker Erdoğan Şahin trots dat DENK de afgelopen vier jaar het verschil heeft gemaakt, bijvoorbeeld door inclusiviteit hoger op de agenda te krijgen. Tegelijkertijd stelt de partij dat inwoners nog steeds worden ‘vergeten door de gevestigde partijen’. Dit roept de vraag op hoe geloofwaardig de claim is dat men reeds ‘successen heeft geboekt’. Vooral omdat een concreet relaas over waar dat hem dan in zit ontbreekt.

Verder claimt de partij dat er ‘door DENK’ meer ruimte is gekomen voor betaalbare huurwoningen. Ook waar de bijdrage van DENK daar precies zichtbaar is, wordt niet nader verklaard.

Bestuur

DENK-voorman Şahin wil graag wethouder worden en volgens hem is het zo dat zijn achterban maar ook zittende wethouders hem er maar wat graag bij zouden hebben in de collegebanken.

Zie ook het Orkaan-interview met DENK-lijsttrekker Erdoğan Şahin. Hier is het partijprogramma te vinden.

DENK diende gedurende de raadsperiode in totaal (mede) 87 moties en amendementen in; 37 daarvan werden aangenomen, 50 werden verworpen.

DENK-voorstellen haalden het ten opzichte van andere partijen maar weinig keer. DENK stemde tegen 44,0 procent van de moties en amendementen en voor 56,0 procent.  De voorstellen die DENK zelf (mee)indiende, zitten daar ook bij. De partij was dus coulanter tegen de voorstellen van andere partijen dan andersom.

Als we ook de raadsvoorstellen en overige stemmomenten erbij optellen, krijgen we een totaalbeeld van hoe vaak DENK hetzelfde stemt als de andere partijen in de Zaanse gemeenteraad. Dan zien we dat DENK het vaakst hetzelfde stemt als DZ, 76,2 procent van de keren. Meteen daarna volgt dus PVV en daarna LZ.

De rechtse coalitiepartijen POV, CDA en VVD volgen daarop. Daarna glijdt het helemaal af naar de PvdD, waar de partij maar iets meer dan de helft van de keren hetzelfde stemt.

DENK diende tijdens de raadsperiode met afstand het vaakst moties en amendementen in met de PVV, 51 keer. Dan volgt de rechtse oppositie, LZ en DZ. Linkse partij SP zit tussen de rechtse clubs maar verder gaat ook deze grafiek steeds verder naar beneden naarmate het linkser wordt totdat de PvdD wordt bereikt.

Door Marijn Kerkhoven op basis van het verkiezingsprogramma van de DENK in 2022 en die in 2026. Data verkregen uit de stemmingen en ingediende moties en amendementen door DENK in de raadsperiode tussen de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 en januari 2026. Foto: Erdoğan Şahin (gemaakt door Merel Kan).