Tijdens het Bulldebat afgelopen maandag kwam wethouder Stephanie Onclin met een nieuwtje: Zaanstad wordt een pilotgemeente voor een zogenaamde Safe Haven, een plek waar energie en ruimte voor industrie aan de voorkant al geregeld is. Het klopt inderdaad dat er met veel interesse naar Zaanstad op dit gebied wordt gekeken, maar enige nuance in de stelling van Onclin was op zijn plaats geweest.

In antwoord op een vraag uit het publiek over netcongestie stelde de VVD-wethouder dat ze samen met haar partijgenote Sophie Hermans, tot voor kort minister van Klimaat en Groene Groei, ervoor had gezorgd dat Zaanstad een pilotgemeente wordt voor een Safe Haven.

Die Safe Haven moet komen op bedrijventerrein HoogTij, in het zuidwesten van de gemeente. Zo’n Safe Haven moet bedrijven meer zekerheid geven op het gebied van energievoorzieningen en biedt kansen voor bedrijven die zich bijvoorbeeld vanuit de stad op HoogTij willen vestigen. Het vertrek van die bedrijven uit de stad zorgt dan voor meer ruimte voor woningbouw en wijkeconomie, zo is het idee. De woordvoerder van Onclin legt het als volgt uit:

‘Nu kunnen veel bedrijven niet verduurzamen door gebrek aan ruimte – zowel geografisch als op het elektriciteitsnet. Door vooraf energie-infrastructuur aan te leggen en ruimte ter beschikking te stellen, ontstaat duidelijkheid en zekerheid over waar en hoe verduurzaming kan plaatsvinden.’

Geen echte pilot

Van een echte pilot lijkt geen sprake, wel van een verkenning. In onze optiek is een ‘verkenning’ een onderzoek naar de mogelijkheid tot. Een ‘pilot’ klinkt meer als een test of het in de praktijk werkt.

Eind januari informeerde Onclin de raad over de getekende intentieovereenkomst voor de ‘verkenning (!) ontwikkeling Safe Haven-industrie Noordzeekanaalgebied.’ Het woord ‘pilot’ valt niet in de raadsinformatiebrief, het woord ‘verkenning’ meerdere keren.

Ook de provincie Noord-Holland rept in de communicatie op de website niet over een ‘pilot’. Wel blijkt dat het Westelijk Havengebied in Amsterdam ook kandidaat is. Een woordvoerder van de provincie laat weten:

‘De pilot Safe Haven is een verkenning naar de mogelijkheid om in het Noordzeekanaalgebied (HoogTij en het Westelijk Havengebied) een industriegebied strategisch in te richten voor duurzame industrie.’

‘Pilot’ en ‘verkenning’ op deze wijze in één zin klinkt ons toch wat gek in de oren. Ook op de website van HoogTij worden deze woorden op vergelijkbare wijze met elkaar in verband gebracht.

‘Reeds besloten’

Tijdens het Bulldebat vroeg Orkaan-factchecker Marijn Kerkhoven zich ook al af of het om een echte pilot ging. Ook hij kwam niet verder dan een verkenning. Onclin, die afgelopen woensdag met de verkiezingen een fors verlies moest slikken, antwoordde daar bevestigend op: het was ‘reeds besloten’.

De woordvoerder van Onclin bevestigt tegenover De Orkaan dat de raadsinformatiebrief, waar dus het woord ‘pilot’ niet in voorkwam, de informatie is waar de wethouder tijdens het debat over sprak. We vroegen wethouder Onclin om een reactie op onze stelling dat het woord ‘pilot’ de suggestie wekt dat het project verder is dan daadwerkelijk het geval is. Ze liet via haar woordvoerder weten:

‘Als je denkt dat bij HoogTij de schep straks al de grond in gaat voor een nieuwe energievoorziening: dat duurt nog wel even. In de komende fase wordt onderzocht of het of het mogelijk is om energiezekerheid te kunnen bieden aan bedrijven die zich in het gebied willen vestigen.’

Dus, opnieuw: een verkennend onderzoek. Geen testfase. Onclin:

‘Dit is dus echt nog een onderzoeksfase, in de zin dat er nog geen daadwerkelijke afspraken met bedrijven worden gemaakt of contracten gesloten met partijen. Het terrein HoogTij wordt hierbij als kader gebruikt in deze volledig papieren exercitie. Aan het einde van deze fase weten we of een Safe Haven reëel en haalbaar is op de twee gekozen locaties.’

Intentieovereenkomst

Buiten het feit dat het niet om een ‘echte’ pilot gaat, is er nog iets wat roet in het eten van een Safe Haven op HoogTij kan gooien. De betrokken partijen hebben een intentieverklaring getekend; dat wil niet zeggen dat er nog geen bindende afspraken zijn gemaakt. In het juridische kader van de raadsinformatiebrief staat:

‘Het staat ieder der partijen tijdens de looptijd van de intentieovereenkomst vrij om af te zien van de beoogde verdergaande samenwerking, zonder dat in dat verband jegens de andere partijen verdere verplichtingen bestaan.’

De lijst van ondertekenaars van de intentieovereenkomst is vrij lang. Zo hebben Zaanstad, het ministerie van Klimaat en Groene Groei, de provincie, Amsterdam, Port of Amsterdam en het Programmabureau Noordzeekanaalgebied de overeenkomst ondertekend.

Ook netbeheerders TenneT, Gasunie en Liander hebben een krabbel gezet. Al deze partijen kunnen dus zonder gevolgen uit het plan stappen. De woordvoerder van wethouder Onclin legt uit wat er zoal onderzocht (en dus niet getest) gaat worden:

‘Door het tekenen van de ‘letter of intent’ leggen de partijen die ondertekenen samen vast dat zij een verkenning uitvoeren naar wat er geregeld of nader onderzocht moet worden om te kunnen komen tot een Safe Haven. Dat kan gaan over wet- en regelgeving, ruimtelijke inpassing, impact op andere ontwikkelingen, etc.’

September

Volgens de provincie wordt er tijdens de verkenning gekeken naar ‘randvoorwaarden, governance en haalbaarheid’. In september wordt dan besloten of het project doorgaat. Als dat besluit positief uitvalt, ‘worden er bindende afspraken gemaakt en start de volgende fase van de weg naar de Safe Haven in HoogTij en het Westelijk Havengebied’, aldus een woordvoerder.

In de raadsinformatiebrief van Onclin staat:

‘We zullen u begin 2027 informeren over de uitkomsten van de verkenning en over de mogelijke realisatie van een Safe Haven op HoogTij.’

Door: Rick Nieborg, op basis van de raadsinformatiebrief, de website van HoogTij, de website van de provincie Noord-Holland, het Bulldebat en contact met woordvoerders van de gemeente en provincie. Foto: Screenshot uit het Bulldebat.