De verkiezingen komen er alweer bijna aan; over ruim een week is het 18 maart en gaat Zaanstad naar de stembus – net als alle andere gemeenten. Elke dag komt een partij die meedoet langs op De Orkaan; vandaag het programma van ROSA.

Waar ROSA vier jaar geleden nog ‘de Zaanse stem’ was, is het nu ‘jouw Zaanse stem’. Twee letters winst! Beide programma’s tellen 82 pagina’s en zijn daarmee relatief lang. Wij kijken naar de inhoud. Wat is er in het coalitieakkoord ‘Slagen maken’ geworden van de beloftes van vier jaar geleden? Hoe effectief was de partij in het behalen van de ROSA-doelen? En hoe haalbaar (en geloofwaardig) zijn de verse ROSA-beloftes?

Wethouder Natasja Groothuismink stopt na acht jaar. Lijsttrekker Hans Kuyper is niet van plan om in de collegebanken plaats te nemen. Hij zegt dat er meerdere mensen bij ROSA op de lijst staan die daar geschikt voor zouden zijn.

Parkeren

In 2022 wilde ROSA 30 procent sociale huur bij nieuwbouw. Ook al geldt de door ROSA onderschreven en geldende sociale huurnorm van 30 procent bij nieuwbouw inmiddels in Zaanstad, de partij wil nu naar de 40. Dit is volgens de partij noodzakelijk, omdat te veel mensen nog geen huis kunnen krijgen.

ROSA is geen autopartij, dat waren zij al niet. De partij ondersteunde aanvankelijk de parkeervisie van wethouder Gerard Slegers met lagere parkeernormen, maar stemde uiteindelijk tegen, omdat deze ‘kapot geammendeerd’ zou zijn. De auto moet niet helemaal weg, maar de tijd dat iedereen een auto voor de deur kan hebben is ‘echt voorbij’, stelt ROSA.

Zaanse Schans

ROSA is fervent voorstander van afsluiting en een ticketsysteem voor de Zaanse Schans. Toeristen moeten betalen. Fractievoorzitter Hans Kuyper is één van de warmste pleitbezorgers van de onttrekking aan de openbaarheid. Een referendum over afsluiting van de Zaanse Schans willen ze niet bij ROSA. De partij vindt referenda wel belangrijk ‘om gemeentelijk beleid bij te sturen’. Daar heeft ROSA maar één uitzondering op: geen referendum over de Zaanse Schans. De partij legt dat als volgt uit:

‘Hierbij is het wel van belang dat de regels die we voor referenda hebben vastgesteld worden opgevolgd; zo mag een referendum niet worden georganiseerd vanuit commerciële belangen.’

De suggestie is dat een Schans-referendum tegen de ‘regels die we voor referenda hebben vastgesteld’ is, maar in die regels (de referendumverordening) staat helemaal niks over commerciële belangen. Sterker nog: de referendumcommissie van Zaanstad, de bezwaarcommissie van Zaanstad en de stadsadvocaat van Zaanstad zeggen dat het referendumverzoek aan alle voorwaarden voldoet.

Sloop

ROSA is altijd aanhanger geweest van het standpunt: ‘behoud, tenzij’. Onder die ’tenzij’ viel onder het toeziend oog van ROSA best wel veel. Een enkele keer stemde de partij tegen, zoals bij de Kraakstraat afgelopen najaar. Maar de partij stemde in met de sloop van de Peperstraat en Beatrixtoren. Ook stemde de erfgoedpartij tegen een amendement om dat laatste gebouw te behouden terwijl op de website toch duidelijk stond: ‘wij willen dat de Beatrixtoren behouden blijft’.

In het nieuwe verkiezingsprogramma van ROSA is dat standpunt veranderd. Het ROSA-standpunt is nu ‘nooit meer slopen’. Maar voor de Beatrixtoren en houten huisjes aan de Heiligeweg (Krommenie) en de Vinkenstraat in Zaandam is dat te laat. ROSA zegt dat sommige van de ROSA-punten niet gerealiseerd zijn door het nadrukkelijker aanwezige ‘rechtse geluid’.

Basisloon

ROSA wil gaan experimenteren met een basisloon. Dat beschrijft de partij als volgt: ‘ROSA is voorstander van lokale experimenten op dit gebied, binnen (of nét over) de grenzen van de wet.’ Dat is een minstens prikkelende, en waarschijnlijk zelfs een juridisch aanvechtbare passage. Dezelfde passage stond vier jaar geleden ook al in hun verkiezingsprogramma. Meer partijen doen het, maar geen andere partij zet het letterlijk in het verkiezingsprogramma.

De partij ziet dat zelf anders; volgens hen proberen ze met het basisloon iets goeds te bereiken, en dan is dat niet zo erg.

De wet kan dus soms een beetje gebroken worden als je iets ‘goeds’ probeert te doen. Alle partijen die wetten overtreden in hun programma vinden dat (vermoedelijk) ‘goed’ om te doen. ROSA definieert het liefst zelf wat goed is en treedt met die definitie ‘nét over’ de grenzen van de gemeentewet.

OZB

Het ROSA-programma zet ook het mes in een andere wet. De partij wil het gebruikersdeel van de OZB ook bij leegstand gaan heffen. Gemeentelijke belastingen worden volgens de Grondwet, artikel 104, ‘krachtens de wet’ geheven. Dat betekent dat gemeenten alleen belastingen mogen heffen als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Ze mogen dus geen nieuwe belastingsoort verzinnen.

De OZB is volgens de gemeentewet (artikel 220) alleen voor eigenaars of bij gebruikers (dat geldt bij niet-woningen). Bij leegstand is er geen ‘gebruik’ en dus ook geen ‘gebruikersdeel’.

De gemeente mag geen nieuwe belasting verzinnen, maar een leegstandsdeel op de OZB is een nieuwe belasting. Dat lijkt in strijd met de gemeentewet.

Bestuur

De afgelopen acht jaar heeft ROSA bestuurd in Zaanstad, ooit de luis in de pels van het Zaanse College, en maakt daar nu al bijna een decennium deel van uit. Het programma is er niet minder ‘radicaal’ van geworden, het stemgedrag her en der wel een beetje.

Zie ook het Orkaan-interview met ROSA-lijsttrekker Hans Kuyper. Hier het programma van de partij.

ROSA diende gedurende de raadsperiode in totaal (mede) 115 moties en amendementen in; 84 daarvan werden aangenomen, 31 werden verworpen. Daarmee heeft ROSA het laagste slagingspercentage onder de collegepartijen.

Hoewel de partij minder vaak de raadsmeerderheid mee heeft voor de eigen voorstellen stemt ROSA onder de collegepartijen relatief vaak voor moties en amendementen. Dat zegt nog niet veel, bijna 60 procent van de keren stemt de partij nog altijd tegen. De voorstellen die ROSA zelf (mee)indiende, zitten daar ook bij.

Als we ook de raadsvoorstellen en overige stemmomenten erbij optellen, krijgen we een totaalbeeld van hoe vaak de ROSA hetzelfde stemt als de andere partijen in de Zaanse gemeenteraad. Dan zien we dat de PvdA het vaakst hetzelfde stemt als ROSA, 91,5 procent van de keren. Dan volgen snel GL en D66.

Dan komen de confessionele partijen CDA en CU. Dan volgt SP, VVD, PvdD, POV, DZ, DENK, LZ en hekkensluiter PVV. Dat bij ROSA coalitiepartij POV zo laag staat laat zien hoe erg deze partijen bij moties en amendementen hun politieke kleur laten gelden. Dat geldt met name voor ROSA, de POV stemde dan weer vaker tegen bij raadsvoorstellen.

ROSA diende tijdens de raadsperiode het vaakst moties en amendementen in met de SP, 70. Daarna volgen GL, PvdD en PvdA op rond de 60. Na D66 en CU rond de 50 zakt het snel. De partij doet het minste zaken met DZ. De andere kant van de lokale politiek.

Door Marijn Kerkhoven op basis van het verkiezingsprogramma van ROSA in 2022 en die in 2026. Data verkregen uit de stemmingen en ingediende moties en amendementen door ROSA in de raadsperiode tussen de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 en januari 2026. Foto: Hans Kuyper (gemaakt door Merel Kan).