De verkiezingen komen eraan; over een paar dagen is het 18 maart en gaat Zaanstad naar de stembus – net als alle andere gemeenten. Elke dag komt een partij die meedoet langs op De Orkaan (soms wel twee); vandaag het programma van de ChristenUnie, die met de nieuwe lijsttrekker Sietse Oppenhuizen de verkiezingen ingaat.
De CU gaat van ‘Samen recht doen’ in 2022 naar ‘Delen, dienen, doen’ in 2026. Dat zijn de titels van de verkiezingsprogramma’s. Wij doken in de inhoud van het programma. Wat deed de CU de afgelopen vier jaar in de oppositie en hoe haalbaar zijn de plannen voor de komende jaren?
Brug
In het programma van de CU in 2026 zijn nieuwe infrastructurele eisen opgenomen. Zo stellen de christenen dat een nieuwe brug over de Nauernasche vaart ter hoogte van de Ned Benedictweg ‘noodzakelijk’ is. Hoe de partij dit wil gaan betalen, vertellen ze niet. Noch of ze financiering vanuit de provincie verwachten en hoe ze die provincie dan willen overtuigen van het nut van een nieuwe overgang.
De CU wil geen A8-A9-verbinding. Dat komt goed uit, want die komt er ook niet. Wel wil de partij een ingrijpende verbetering van de N203; de provincie onderzoekt dat, maar daar gaat de gemeente niet direct over.
Erfgoed
Op het gebied van erfgoed richtte de CU zich in 2022 nog vooral op het behoud van kerken. In 2026 vult de CU dat aan met een bredere terughoudendheid met slopen. ‘Erfgoed kun je maar één keer slopen, dus wees er zuinig op!’
De CU definieert niet precies wat erfgoed volgens hen is. De partij stemde voor alle sloopplannen van het vorige college, dus waar de partij precies zuinig op zal gaan zijn is niet helemaal helder.
Groen
De CU zei er in het vorige verkiezingsprogramma niet zoveel over, maar dit keer is de partij uitgesproken groen. Zo moeten zowel Zaanstad als de vuilniswagens van HVC uitstootvrij worden. Daar heeft de CU geen termijn voor, maar het moet ‘zo spoedig mogelijk’ gebeuren.
De woningvoorraad moet verder de ‘komende jaren volledig verduuzaamd’ worden. Dat wordt nogal een klus als de CU de komende raadsperiode van vier jaar bedoelt. Wederom vermeldt de partij dat niet, het kan ook over de komende tien, twintig, honderd jaar gaan.
Leegstand
Om leegstand te verminderen, wil de CU bereiken door omgevingsplannen van bijvoorbeeld leegstaande kantoorpanden te wijzigen. Daarbij wordt ‘voorkomen dat gemeenten de verliesposten krijgen van de projectontwikkelaars’.
Als de gemeente dat risico niet wil nemen, kan de gemeente het alleen planologisch faciliteren, en de eigenaar dus niet dwingen te vertrekken.
Maatregelen om die leegstand proactief te gaan verminderen noemt de CU niet, wel dat er naar wordt gezocht ‘en zo mogelijk toegepast’.
De partij hekelt lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen, maar draagt daar geen oplossingen voor aan. De momentele verdeling is prima; de wachtlijsten lijken niet meer dan een constatering.
De CU wilde in 2022 altijd een vaste verhouding tussen sociale huur, middenhuur en koop. Dat vermelden ze in het nieuwe programma onder het kopje: ‘Wat is gelukt?’ De CU stemde voor, maar het was niet hun idee.
Wat is gelukt
Het kopje wat is gelukt bevat wel meer verkiezingskundige spitsvondigheden. Zo claimt de partij het niet beboeten van buiten slapen als een specifiek punt dat door de CU is bereikt. De rest van de raadsmeerderheid wordt daarbij kundig buiten beschouwing gelaten. De visie ‘linten, dijken en paden’ wordt als een prestatie van de eigen partij gepresenteerd.
Het amendement dat onderzoek naar de gevolgen van het overgaan op verbrakking van de Polder Westzaan diende de partij in samenwerking met POV, VVD, CDA en DZ. Erkenning krijgen de vakbroeders maar weinig van de christenen.
Blowen
De CU bepleit in haar verkiezingsprogramma een algeheel blowverbod. Dat is een leuk idee, maar het lijkt in de praktijk onhaalbaar. Dit is omdat het in strijd is met de Opiumwet. Volgens de wet mag de gemeente via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) verbodsnormen bepalen.
Dan moet het echter wel aantoonbaar overlastgevend zijn in het desbetreffende gebied. De kans dat de gemeente aan zou kunnen tonen dat hier in heel Zaanstad sprake van is, is nihil. Een blowverbod op een bepaalde locatie waar de gemeente overlast kan aantonen is mogelijk, maar dan blijkt in praktijkvoorbeelden handhaving weer een onmogelijkheid.
Normen en waarden
De christelijke moraal is duidelijk aanwezig in het programma van de CU. Waar de partij in 2022 nog pleitte voor een volledige rustdag op zondag, doet de CU dat in het programma van 2026 dubbel.
In het kopje ‘werken en rusten’ beargumenteert de partij dat zondag als ‘collectief rustmoment’ moet dienen, want ‘God geeft ons niet voor niets zes dagen om te werken’. Dat doen ze onder het kopje ‘toerisme’ nog een keer met exact dezelfde tekst.
De partij herhaalt het twee keer en stelt daarbij dat ze zien dat eigenaren van winkelcentra ‘worden gedwongen hun winkel op zondag open te stellen.’
De CU neemt daarover verder geen stelling in, maar wij vermoeden dat zij daar tegen zijn. Wie ze precies dwingt en welke winkel de eigenaar van een winkelcentrum precies kan (of blijkbaar moet) openen, wordt ook niet duidelijk.
Lees hier het CU-verkiezingsprogramma en bekijk ook het interview met Sietse Oppenhuizen op De Orkaan.
Stemgedrag
De CU diende gedurende de raadsperiode in totaal (mede) 141 moties en amendementen in; 79 daarvan werden aangenomen, 62 werden verworpen.
Voor amendementen en moties van andere partijen was de partij iets minder lief. De CU stemde tegen 45,6 procent van de moties en amendementen en voor 54,4 procent. De voorstellen die de CU zelf (mee)indiende, zitten daar ook bij.
Als we ook de raadsvoorstellen en overige stemmomenten erbij optellen, krijgen we een totaalbeeld van hoe vaak de CU hetzelfde stemt als de andere partijen in de Zaanse gemeenteraad. Dan zien we dat de CU het vaakst hetzelfde stemt als D66, 86 procent van de keren. Deze partij wordt gevolgd door de PvdA en GL.
Met de PVV is de CU het minste in overeenstemming.
De CU diende tijdens de raadsperiode veruit het vaakst moties en amendementen in met de SP. De andere linkse partijen: PvdD, ROSA, PvdA, GL en D66 werkten allemaal ongeveer evenveel met hen samen. Ook confessionele vriend CDA werkt vaak met de CU samen. De rechtse partijen staan lager, maar er is geen partij waar de CU minder dan 16 keer een motie of amendementen mee heeft ingediend.
Door Marijn Kerkhoven op basis van het verkiezingsprogramma van de CU in 2022 en die in 2026. Data verkregen uit de stemmingen en ingediende moties en amendementen door de CU in de raadsperiode tussen de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 en januari 2026. Foto: Sietse Oppenhuizen (gemaakt door Merel Kan).
