De woning- en zorgcrisis in de regio Zaanstreek-Waterland dwingt tot ingrijpen: er zijn duizenden extra woningen nodig voor ouderen en nieuwe opvangplekken voor kwetsbare groepen, van daklozen tot mensen met psychische problemen. Daarom liggen er nu afspraken op tafel tussen gemeenten, woningcorporaties, zorgorganisaties en andere partners.

Op korte termijn moet het flink opschieten, want de plannen zijn ambitieus: richting 2030 gaat het om zo’n 4.000 tot 5.000 nieuwe woningen. In totaal moeten er tot 2040 tussen de 8.000 en 10.000 woningen bijkomen voor ouderen. Geen geringe opgave dus, maar het draait niet alleen om aantallen, ook om het juiste soort. De komende vijf jaar zijn daarbij cruciaal, omdat de vergrijzing richting 2040 zijn piek bereikt.

Ouderenwoningen

Zo zijn er richting 2030 ongeveer 1.300 tot 1.500 nultredenwoningen nodig, maar vooral ook 2.100 tot 2.900 geclusterde woningen waar ouderen dicht bij elkaar wonen en elkaar kunnen helpen. Daarnaast is er behoefte aan 500 tot 625 zorggeschikte woningen voor mensen met een zwaardere zorgvraag. Juist die geclusterde woonvormen blijven achter in de plannen, terwijl ze belangrijk zijn om de zorg betaalbaar te houden. Door de vergrijzing groeit de zorgvraag, terwijl er minder personeel beschikbaar is en de kosten stijgen.

Daarom wordt er niet alleen nieuw gebouwd, maar krijgen ook bestaande flats een nieuwe rol. In totaal moeten twintig wooncomplexen worden omgebouwd tot plekken waar ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen, met zorg dichtbij – waarvan er vóór 2030 al minimaal zeven klaar moeten zijn, verspreid over de regio. In deze complexen wonen ouderen met en zonder zorg door elkaar, met vaste zorgteams in de buurt en plekken om elkaar te ontmoeten, zodat mensen elkaar kunnen helpen en minder snel zware zorg nodig hebben.

Nieuwe woningen moeten bovendien zoveel mogelijk in de buurt van voorzieningen komen, zoals een huisarts, supermarkt en openbaar vervoer. Zo kunnen ouderen langer zelfstandig blijven en blijft zorg beter bereikbaar.

Kwetsbaar

Ook de groep kwetsbare inwoners groeit, en dat is vooral zichtbaar bij jongeren en kinderen. Uit een telling blijkt dat 283 jongeren geen stabiele woonplek hebben en 151 minderjarige kinderen dakloos zijn of met een dakloze ouder leven. Gemeenten geven aan dat deze cijfers hoger zijn dan verwacht.

Op dit moment moeten mensen vaak eerst via opvang en begeleiding stappen doorlopen voordat ze een woning krijgen. Daardoor blijven ze soms lang hangen in tijdelijke oplossingen. Met het principe ‘Wonen Eerst’ wil de regio dat omdraaien: eerst een woning, daarna pas hulp, zodat mensen sneller weer op eigen benen kunnen staan.

Om deze groep beter te helpen, komt er een breder aanbod aan woonvormen. Naast opvang en doorstroomwoningen wordt gewerkt aan oplossingen voor verschillende doelgroepen, zoals jongeren die uit jeugdzorg komen, tienermoeders en mensen die uit instellingen doorstromen. Ook wordt gekeken naar voorzieningen met intensieve begeleiding, zoals Domus-plus voor mensen met zware problematiek.

Skeave Huse

De regio wil ook speciale woonplekken bouwen, zogeheten Skaeve Huse, voor mensen die in een gewone wijk gewoon niet goed meekomen. Het gaat om een groep van zo’n dertig tot veertig mensen, vaak met een mix van psychische problemen, verslaving en gedrag dat snel tot overlast leidt. Voor hen is er nu eigenlijk geen goede plek: ze blijven hangen in opvang of botsen steeds met buren.

Zo’n Skaeve Huse is een simpele, losse woning op een rustige plek (vaak aan de rand van een wijk) met begeleiding in de buurt. Het idee is dat bewoners daar meer ruimte hebben en minder prikkels, zodat het minder snel misgaat. Daarom willen gemeenten samen met corporaties en zorgorganisaties deze woningen verspreid over de regio neerzetten. In totaal moeten er zo’n dertig plekken komen, met de eerste projecten al vóór 2030.

Daarnaast spreken gemeenten af om dit soort voorzieningen beter te verdelen over de regio. Zo draagt elke gemeente een deel van de opgave en wordt voorkomen dat de druk op één plek te groot wordt. Waar de nieuwe ouderenwoningen, Skaeve Huse en andere voorzieningen precies komen, is nog niet overal duidelijk en wordt de komende periode verder uitgewerkt. Maar de ambitie is in ieder geval groot.

Door Nick Boeske, met informatie uit het Raadsinformatiesysteem van Zaanstad. Foto uit het Orkaan-archief.