Voor de Fototijdreis van deze week zijn we naar de Leliestraat in Koog aan de Zaan afgereisd.
De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…
Deze, anno 2026, belangrijke verbinding tussen de Provinciale Weg en de dr. Scholtenweg in Zaandam was tot aan de bouw van de Willem Alexanderbrug in 1976 een vrij rustige straat. De straat diende, net als de Julianastraat en de Verzetstraat, als ontsluiting van Bloemwijk naar de Provinciale Weg.
Leliestraat
De Leliestraat ligt in Bloemwijk en de woningen zijn bijna allemaal tussen 1933 en 1937 gebouwd. Leliestraat 1 t/m 7 zijn in de jaren ‘50 gebouwd en Leliestraat 6 en 8 in 1971.
De uitbreiding van Koog aan de Zaan begon in 1912, toen de Koger woningbouwvereniging ‘De Woning’ toestemming kreeg om 40 woningen op het land ten westen en zuiden van de kerk te bouwen. Deze woningen staan aan de Zuiderkerkstraat.
Bloemwijk ligt tussen de Reeelenstraat in het noorden, de Machinistenstraat in het zuiden, de Provinciale Weg en het Zuideinde.
Met de aanleg van Bloemwijk is in 1919 begonnen. Toen kreeg de Coöperatieve Woningbouwvereniging Volkshuisvesting toestemming om op het land ten westen van het Zuideinde 34 woningen te bouwen.
De straten waar deze huizen staan zijn de Rozenstraat, Anjelierstraat, Bloemstraat en het Troelstraplein. Twee jaar later werden er nog eens 18 woningen gebouwd.
In de loop der jaren groeiden de twee wijkjes naar elkaar toe. Zo werden eind jaren ‘20 de Kruisstraat, Wilhelminastraat en een deel van de Bresstraat aangelegd.
Op de oude foto zien we links de sigarenkiosk van Jacob Halff, die ook een sigarenzaak op Zuideinde 34 had. De telefooncel bij de kiosk is in 1936 geplaatst. Dit was een standaardmodel naar een ontwerp van Brinkman en Van der Vlugt.
Dit model bleef tot 1965 in gebruik en werd toen vervangen door het groene PTT-model 1100. In de telefooncel hing een rij met telefoonboeken en een muntapparaat waar je kwartjes en dubbeltjes in moest gooien om te kunnen bellen.
Vanwege vandalisme verdwenen de telefoonboeken als eerste uit de cellen en werden de muntautomaten vervangen door telefoonkaarten.
In januari 2011 besloot KPN te stoppen met de telefooncellen en die in de Leliestraat is waarschijnlijk ook rond die tijd verdwenen.
Eind jaren ‘50 ontstonden de eerste plannen om een nieuwe brug tussen de Leliestraat en de Paltrokstraat te bouwen ter vervanging van de uit 1902 daterende Noorderbrug.
Er zou een nieuwe Zaandamse wijk (Kogerveld) worden gebouwd. Om de Bernhardbrug te ontlasten moest er een nieuwe brug komen. Halverwege de jaren 60 ging de kogel door de kerk en werden de plannen uitgewerkt om de brug te kunnen bouwen.
In 1974 werd gestart met de bouw en de nieuwe brug, die de naam Willem Alexanderbrug kreeg. De brug werd op 8 oktober 1976 geopend door Z.K.H Prins Claus, waarna de oude Noorderbrug werd gesloopt.
De Leliestraat kreeg een metamorfose. De straat die uit gele gebakken klinkers bestond werd geasfalteerd en, na enkele ongevallen op de kruising met het Zuideinde, werden er verkeerslichten geplaatst.
In de Leliestraat waren enkele winkels. Zo had bakker Bol een filiaal van bakkerij De Zeeuw uit Zaandam met daarnaast de slagerij van Van der Meer.
De Zeeuw verhuisde later naar Leliestraat 59. In 1985 opende hier kaashandel De Kaaskop en tegenwoordig is het Dierenbenodigdheden Aqua-Fauna-Natura.
Ook Bob Romkes had zijn assurantiekantoor op de Leliestraat. Later kwam bakker Brakenhoff en heeft het Surinaamse afhaalrestaurant daar gezeten. Nu zit dat afhaalrestaurant bij station Koog aan de Zaan.
Op de hoek met het Zuideinde was de Modezaak van Cornelus Josephus Antonius Swagerman. Later werd dat bruidsmodezaak Michelle en tegenwoordig is het Saen Garantiemakelaars. Op de hoek met de Parallelweg zat tandarts Visser, waarvan velen nog kippenvel krijgen als ze die naam horen.
Bekijk hier alle fototijdreizen.
Tekst en foto 2026: Bert Versteeg. Bronnen: Beeldbank De Zaansche Molen, Gemeentearchief Zaanstad, Wikipedia.
