Voor de Fototijdreis nemen we je deze keer mee naar de Veerdijk in Wormer met pakhuis Wormerveer en het molenrestant van De Beer.

De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…

Op de oude foto van de Veerdijk, die gemaakt is tussen 1897 en 1901, zien we een bekend gebouw staan: pakhuis Wormerveer met rechts daarvan het molenrestant van verfmolen De Beer. Deze foto komt uit de beeldbank van De Zaansche Molen. Bert Versteeg maakte de eigentijdse foto.

Veerdijk Wormer

De Veerdijk is een lage dijk langs de Zaan in Wormer die begint bij de Bartelsluis en ongeveer eindigt bij Het Zwet. Hier gaat de naam over in Wormerringdijk, die doorloopt tot Oostknollendam.

De naam Veerdijk is afkomstig van de twee overzetveren tussen Wormer en Wormerveer, het Noorder- en Zuiderveer.

Pakhuis Wormerveer

Pakhuis Wormerveer is in 1882 gebouwd door molenmaker, later aannemingsbedrijf Gebroeders Gorter, uit Wormerveer voor de chemicaliënhandel H.P. Pieper Zonen. Hendrik Paulus Pieper (1813-1876) startte in de 19e eeuw een handel in verfstoffen en chemicaliën.

Pieper handelde in producten zoals potas, weedas, aluin, soda en kalk. Hij had in 1857 het pakhuis Roodvoet aan de Zaandijkerweg in Wormerveer gekocht.

Na het overlijden van Hendrik Paulus in 1876 werd het bedrijf voortgezet door twee van zijn zoons, Maurits Frans en Remmert. De beide broers kochten in 1902 oliemolen De Samson die direct ten zuiden van hun pakhuis Roodvoet stond Deze molen werd gelijk gesloopt. Op het vrijgekomen terrein kwam het stenen pakhuis De Zwaluw.

In 1904 werd er een kleine oliefabriek met de naam De Pijl gebouwd, direct ten zuidoosten van pakhuis Wormerveer op het erf waar oliemolen De Beer stond. Deze werd later een verfmolen.

Maurits Frans overleed in 1905 waarna zijn zoon Adrianus Houttuyn Pieper de zaak voorzette. Adrianus verkocht de zaak in 1920 aan de firma Jan Dekker uit Wormerveer, de eigenaar van zeepziederij De Adelaar.

Na de overname door Chemische Fabriek Naarden in 1957 werd de productie van vetzuren, glycerine, zeep, soda en andere reinigingsmiddelen, zoutzuur en kaliloog overgeplaatst naar Naarden.

Jan Dekker had in 1903 verffabrikant S.B.K. overgenomen en bracht de productie van verf over naar pakhuis Wormerveer. S.B.K. dat staat voor Storm, van Bentum en Kluyver, was  in 1750 opgericht en werkte in 1837 met 7 verfmolens.

In de jaren ‘60 verkocht Jan Dekker dit bedrijf aan H. Stuurman, die eigenaar was van de kleine verffabriek de firma Peereboom. Alle activiteiten werden ondergebracht in pakhuis Wormerveer en de naam werd gewijzigd in SBK Lakchemie.

In 1986 werd het bedrijf overgenomen door de Amerikaanse multinational W.R. Grace & Company die op haar beurt SBK–Grace Coatings in 1995 verkocht aan Archer Daniels Midland (ADM). ADM was ook eigenaar van de naastgelegen cacaofabriek.

In 2014 werden de cacaofabrieken van ADM overgenomen door Olam uit Singapore. Deze naam veranderde in 202 in ofi.

Bijzonder aan pakhuis Wormerveer is de combinatie van een traditioneel houtskelet met een stenen ombouw. Oudere pakhuizen hebben behalve een houtskelet ook houten wanden, jongere pakhuizen een ijzeren of betonnen skelet.

Daardoor markeert het een belangwekkend moment in de geschiedenis van de bouw van bedrijfspanden in de Zaanstreek: de overgang van de traditionele houtbouw naar de ‘moderne’ fabrieksbouw.

Sinds de overname van het pakhuis door ADM is er veel gesteggel over het pakhuis. Het zou worden gesloopt, later zou het afgebroken worden en een stukje verderop weer worden opgebouwd. In de zomer van 2025 werd het pakhuis in de steigers gezet, maar tot op heden zijn er verder geen activiteiten. Al die tijd staat het pakhuis te verpauperen.

De Orkaan heeft in de loop der jaren diverse artikelen aan pakhuis Wormerveer gewijd.

Molen De Beer

Molen De Beer werd in 1649 als enkelwerks oliemolen gebouwd. Met een vlucht van 20 meter was het geen grote molen en werd daarom in de volksmond al snel ‘Het Beertje’ genoemd. De windbrief werd op 16 september 1649 uitgereikt aan Hendrick Jansz. Engel c.s.

In 1655 werd een half part van de molen gekocht door Pieter Claesz. Pietersen voor fl. 2015,-. Een jaar later, op 12 maart 1656, wordt De Beer weer verkocht, nu voor fl. 2375,-

Bij deze transactie is niet duidelijk of het hier om de hele molen of om een half part ging. Gezien de prijs lijkt het erop dat het een half part was.

Toen op 14 juni 1727 De Beer werd verzekerd in Het Olieslagerscontract voor Ladingen bleek dat er fl. 50,- betaald moest worden als een molen van een collega door brand werd verwoest.

Hieruit blijkt dat de molen toen was omgebouwd tot dubbele oliemolen, dus met een voor- en naslag. Eigenaren van een enkele oliemolen betaalden fl. 30,-. De moleneigenaar was dus alleen verzekerd voor de goederen die in de molen lagen opgeslagen en niet voor de opstallen.

Dit veranderde op 12 juli 1733 toen de molens en schuren ook verzekerd konden worden. De Beer was hierin verzekerd voor fl. 2.000,-. Tot 1802 blijft de molen verzekerd in het OC en werd toen uitgeschreven.

In 1816 wordt het binnenwerk uit de molen gesloopt en wordt ‘Het Beertje’ ingericht als verfmolen. Wat er in de tussenliggende jaren met de molen is gebeurd is niet bekend.

Eigenaar van De Beer was toen firma Cornelis Kuijper & Zoon die ook werkte met de verfmolens De Rob, De Uil, De Snijder, De Jonge Kuiper en De Bootsmansmaat. Deze molens stonden allemaal in Wormer.

In 1861 wordt P.W. Peereboom eigenaar. Op 1 juni 1866 wordt de molen getroffen door de bliksem, waarbij forse schade ontstond die getaxeerd werd op fl. 1.200,-

Na het overlijden van Peereboom zette zijn weduwe het bedrijft voort onder de naam Weduwe P.W. Peereboom. Tot 1897 wordt er met windkracht gewerkt waarna er een petroleummotor in de molen wordt geplaatst. De molen wordt daarna onttakeld en stond tot 1901 als doofpot naast pakhuis Wormerveer. In dat jaar stopte de firma Peereboom met het produceren van verfstoffen en richtte zich uitsluitend op het verhandelen hiervan. In maart 1901 werd de petroleummotor en het binnenwerk te koop aangeboden, waarna het restant van Het Beertje werd gesloopt.

Bekijk hier alle fototijdreizen.

Tekst en foto 2025: Bert Versteeg. Bronnen: Zaanwiki, Molendatabase, Beeldbank De Zaansche Molen, Gemeentelijk Archief Zaanstad en Orkaan-archief.