Violist, postzegelhandelaar, waterpoloër. Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, leidt Wormerveerder ‘Toffie’ Hofland een onbezorgd leven.

Hij woont bij zijn ouders aan de Marktstraat, waar zijn vader een fietsenzaak heeft. Hij runt een postzegelhandel aan de Westzijde in Zaandam, speelt viool met andere Zaanse jazz-liefhebbers en is vaak in het Zaandijkerbad te vinden met vrienden. Als begenadigd zwemmer en sterspeler in het waterpoloteam van Nereus geeft hij ook zwemles, onder meer aan de latere supermarktmagnaat Albert Heijn.

Oorlog en verzet

De oorlog zet alles op z’n kop. Net als veel vrienden verafschuwt hij de Duitse bezetting. Zijn postzegelhandel wordt een verzamelplaats voor een afdeling van de KP (Knokploeg). Er worden zelfs onderduikers ondergebracht. Wanneer een voormalige vriend, inmiddels NSB’er, dreigt onderduikadressen te verraden, wordt zijn naam doorgegeven aan het verzet, waarna de NSB’er wordt geliquideerd. Toffie zelf doet schaduwwerk ter voorbereiding van een andere liquidatie.

Op 3 oktober 1944 raakt Toffie betrokken bij een aanslag op de Wormerveerse collaborateur Gerben de Graaf. Hoewel hij de voorbereidingen treft, wordt de liquidatie zelf uitgevoerd door de Amsterdamse verzetsman ‘Kleine Jan’. De aanslag lukt maar half, De Graaf raakt zwaargewond en overlijdt na een paar dagen. Maar dan heeft hij Toffie’s naam al genoemd als een van de mensen die hem schaduwden. Wanneer politiecommissaris Bouwens die naam noteert en zelf op 7 oktober wordt geliquideerd, wordt Toffie’s identiteit bekend bij de Duitsers.

De Duitsers eisen dat Toffie zich meldt. Als hij dat niet doet dreigen ze zijn vader te arresteren. Zijn vader besluit niet te vluchten, overtuigd van zijn eigen onschuld. Als represaille voor de liquidatie van Bouwens fusilleren de Duitsers op 11 oktober vijf mannen in de Zaanbocht, waaronder Toffie’s vader Dirk. Verslagen maar vastberaden gaat Toffie dieper het verzet in, raakt betrokken bij wapendroppings, munitietransporten, overvallen en liquidaties.

Emigratie, succes en verlies

Na de bevrijding valt zijn vriendengroep uiteen en heeft hij moeite zijn draai te vinden. Geplaagd door angst voor het communisme en vervreemd van Nederland emigreert hij naar Curaçao. Daar bouwt hij een succesvolle zakenimperium op, met supermarkt ‘Zuikertuintje’ en in- en exportbedrijf Consales, waarmee hij de grootste werkgever van het eiland wordt.

Het succes kent een schaduwzijde. Toffie’s wantrouwen in anderen leidt ertoe dat hij de verkeerde mensen aanstelt om zijn bedrijf te runnen. Als hij voor medische behandelingen in Nederland is, raakt zijn bedrijf verstrikt in belastingproblemen en drugscriminaliteit. In 2006 overlijdt Toffie als belastingvluchteling op het eiland Anguilla.

Boekpresentatie en expositie

Over het veelbewogen leven van Toffie Hofland schreef zijn neef Jan Schoen – onder de naam Jan Scarpa – de roman ‘In het pak genaaid’. Het boek wordt gepresenteerd op zaterdag 22 februari om 14.30 uur tijdens een expositie in Het Weefhuis in Zaandijk. De tentoonstelling is op zaterdag en zondag van 13.00 – 17.30 uur te zien.

De Orkaan sprak met Jan Schoen. De podcast is in twee delen. Vandaag deel 1: De Oorlog.

Met Monumenten Spreken maakten we in 2015 een mini-documentaire over de liquidatie in Wormerveer.

Jan Schoen (Scrapa) met het boek op de redactie van De Orkaan.

Met Monumenten Spreken maakten we in 2015 een mini-documentaire over de liquidatie in Wormerveer.

Door Piet Bakker en Di-Lan Sun. Bronnen: In het Pak genaaid (Jan Scarpa), Monumenten Spreken, Weefhuis. Foto’s: Merel Kan, archief Jan Schoen.