Een boek met machines in de hoofdrol: zaagbankmachines, draadvonkmachines, slijpmachines, koffiepadmachines, rondslijpmachines, radiaal boormachines, tafelboormachines, tapmachines, freesbanken, draaibanken en schaafbanken.

In ‘100 jaar Dorjee – Opkomst en neergang van een Zaans familiebedrijf’ draait het om machines. Die werden gebouwd aan de Belgischestraat, aan het Blauwe Pad en op het eind aan de Aris van Broekweg in Zaandam. Een unieke ‘fabriek voor speciaalgereedschappen en werktuigen’.

In het boek van staan ze nog: de Lizzini vlakslijpbank, de Reishauer schroefdraad slijpbank en de Kellenberger URF 320. Ruud Jansen maakte de foto’s met de (analoge) Hasselblad en Linhof Technika; Daniëlle Feddes-Vis schreef de tekst en Jan Schoen verzorgde de lay-out.

Janssen en Schoen waren buren van de laatste directeur Ed Dorjee en hadden al eerder het idee om een boekje over het bedrijf te maken, maar Ed wilde dat uiteindelijk niet. Pas na zijn dood werd het idee nieuw leven ingeblazen nadat journaliste Daniëlle Feddes-Vis – kleindochter van oprichter Ee Dorjee – de tekst wilde gaan verzorgen en het familie-archief indook.

Het idee van het ‘boekje’ werd een plan voor een kloek boek van 140 pagina met fantastische foto’s van… machines. De fabriek was overigens zelf een machine. Ruud Jansen:

‘De hele fabriek is een soort tijdmachine. Van elk jaartal, alle decennia was er wat nieuws. Er werd later alleen nauwelijks nog onderhoud gepleegd aan de machines. Het was alsof het pand op de zeebodem heeft gelegen.’

Jan Schoen:

‘Als je het ziet, denk je: ik ga een eeuw terug in de tijd. Als je rondkeek in de fabriek leek het inderdaad of de tijd had stilgestaan. Oude machines die er nog altijd stonden, gereedschap in alle soorten en maten, niets werd weggedaan.’

Expositie

Er is niet alleen een boek maar ook een expositie met bijzondere foto’s van machines… maar ook ook van de mensen natuurlijk: oprichter Ee en zijn zoon Ed die uiteindelijk moest zien hoe de fabriek ten onder ging. En van de mensen die daar werkten aan de draai- en slijpbanken.

Op woensdag 28 januari om 16.00 uur wordt het boek ‘Een eeuw Dorjee’ gepresenteerd in het gemeentearchief Zaanstad in het Stadhuis. Dan wordt ook de expositie ‘Opkomst en neergang van een Zaans familiebedrijf’ geopend in de hal van het gemeentehuis. Die expositie is tot 10 april te zien.

Voorkeursrecht

Het Stadhuis is een beladen plek voor de erfgenamen van Dorjee. Precies een jaar geleden besloot de gemeenteraad van Zaanstad om drie jaar lang een voorkeursrecht te vestigen op het perceel Aris van Broekweg 5 van de Dorjee-fabriek. Voor het gebied zijn al jaren plannen voor een school en woningbouw en de gemeente wil voorkomen dat een bedrijf (Bosma & Bronkhorst) het zou kopen zodat woningbouw daar onmogelijk zou worden.

Wethouder René Tuijn (inmiddels opgestapt) wilde de ‘regie in handen houden’ bij de ontwikkeling van dit gebied. Voor de eigenaren een forse tegenvaller, de verkoop afgeketst, de toekomst onzeker en de kosten voor het pand en perceel blijven doorlopen.

Door Piet Bakker op basis van het boek ‘100 jaar Dorjee’, de uitnodiging expositie en eerder nieuws op De Orkaan. Foto’s komen uit het boek.