De SP-Zaanstad trekt voor de periode 2026-2030 ten strijde met het motto ‘Zaanstad Supersociaal!’. De partij trekt van leer tegen het ‘neoliberale marktdenken’ af en wil een fundamenteel andere, socialistische politiek in Zaanstad verwezenlijken. Dat is de titel; wij kijken naar de inhoud: hoe haalbaar zijn de beloftes voor de komende vier jaar van de partij die het socialisme naar Zaanstad wil brengen?

Sociale huur

In 2022 was de woningnood al een speerpunt; nu stelt de SP dat de overheid heeft gefaald door wonen als ‘verdienmodel’ te laten bestaan. Waar de norm momenteel op 30 procent ligt, een doel dat volgens de SP vaak niet eens wordt gehaald, schroeven zij de eis voor 2026 op naar minimaal 40 procent sociale huur. Zij benadrukken daarbij een streven naar wel 50 procent bij nieuwbouw. Het hoogst benoemde percentage van de Zaanse partijen.

De financiële haalbaarheid van een project met 50 procent sociale huur in een markt die beheersd wordt door bouwkosten en stikstofregels blijft ongewis.

Parkeren

Het parkeerbeleid is voor de SP een instrument om de wijken leefbaarder te maken. De SP ageert tegen het parkeren. Waar in 2022 de focus lag op het verminderen van het aantal auto’s, wil de partij voor 2026 de parkeernorm bij nieuwbouw verlagen om ruimte te maken voor groen. Of de gewone arbeider met werkbus nog een plek heeft in het Zaanstad van de SP is de vraag.

De partij droomt van gratis openbaar vervoer voor iedereen, te beginnen bij de lage inkomens. Hoe de SP dat wil gaan betalen, blijft ongewis.

Erfgoed

Opvallend is dat een concreet erfgoedbeleid in dit programma van de SP schittert door afwezigheid. De partij beperkt zich vrijwel uitsluitend tot de Zaanse Schans, waarbij zij vasthoudt aan het idee dat commerciële ondernemers zich moeten schikken naar het belang van de gemeente.

Voor 2026 eist de SP de invoering van een toegangskaartje voor toeristen, terwijl de Zaanse inwoner gratis toegang behoudt. De opbrengsten moeten de gemeentekas spekken. Buiten deze toeristische trekpleister blijft de visie op de bescherming van Zaanse monumenten en historische linten echter weinig concreet. Volgens SP-lijsttrekker Anna de Groot is dat inderdaad zo. Zij houden zich bij erfgoed meestal aan wat ROSA vindt, vertelt de SP-leider.

Externen

De SP wil ‘inhuurgekte’ bij de gemeente Zaanstad aanpakken. De SP wil een norm van maximaal tien procent invoeren voor de inhuur van dure externe consultants en managers. Dit geld moet volgens de partij naar de eigen ambtenaren en publieke voorzieningen.

Dit is een ‘collegebevoegdheid’ waar de gemeenteraad formeel niet over gaat. Hiermee verkoopt de SP een bestuurlijke wens als een verkiezingsbelofte. Alleen als de SP in het college komt, kunnen ze deze belofte waarmaken.

Minimumloon

Wat de SP al helemaal niet waar kan maken, is een minimumloon van € 18 per uur. Hoewel dit als muziek in de oren klinkt voor de minima, botst deze belofte hard met de werkelijkheid: de vaststelling van het minimumloon is een exclusieve bevoegdheid van het rijk. Een gemeente kan daar niet zelf aan gaan zitten morrelen en het is onmogelijk afdwingbaar bij bedrijven.

Het risico op kiezersbedrog ligt hier op de loer, aangezien de SP in de raad simpelweg de bevoegdheid mist om deze landelijke wetgeving te omzeilen.

Schiphol

Door zaken als de groei van Schiphol te willen stoppen, een dossier waar de gemeente nauwelijks over gaat, wekt de SP verder de indruk dat het programma meer een wensenlijstje is dan een realistisch uitvoeringsplan.

Zie ook het Orkaan-interview met SP-lijsttrekker Anna de Groot. Hier is het verkiezingsprogramma te vinden.

Stemgedrag

De SP diende gedurende de raadsperiode in totaal (mede) 202 moties en amendementen in; 87 daarvan werden aangenomen, 115 werden verworpen. Daarmee diende de partij met enige afstand de meeste moties en amendementen in. De voorstellen werden relatief vaak afgewezen door een raadsmeerderheid.

Voor amendementen en moties van andere partijen was de partij een stuk liever. De SP stemde voor 60,9 procent van de moties en amendementen en tegen 39,1 procent.  De vele voorstellen die de SP zelf (mee)indiende, zitten daar ook bij.

Als we ook de raadsvoorstellen en overige stemmomenten erbij optellen, krijgen we een totaalbeeld van hoe vaak de SP hetzelfde stemt als de andere partijen in de Zaanse gemeenteraad. Dan zien we dat de SP het vaakst hetzelfde stemt als de PvdD, 83,9 procent van de keren. Deze partij wordt gevolgd door GL en ROSA.

Met de PVV is de SP het minst in overeenstemming. Net iets minder dan de helft van de keren stemmen de socialisten hetzelfde.

De PvdD diende tijdens de raadsperiode veruit het vaakst moties en amendementen in met de PvdD. De andere linkse partijen: ROSA CU, GL en PvdA werkten allemaal ongeveer evenveel met hen samen. De rechtse partijen vallen in het niet ten opzichte van de linkse vrienden van de SP. LZ staat in deze lijst met acht moties en amendementen het allerlaagst.

Door Marijn Kerkhoven op basis van het verkiezingsprogramma van de SP. Data verkregen uit de stemmingen en ingediende moties en amendementen in de raadsperiode tussen de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 en januari 2026. Foto gemaakt door Merel Kan.