Heb je een boete gekregen wegens ‘illegale’ kamerverhuur? Ben je het niet eens met de sluiting van je pand? Wil je bezwaar maken tegen een opgelegde bouwstop? Baal je ervan dat je geen subsidie krijgt? Vind je dat er ten onrechte een laadpaal voor je deur komt? Tegen al die besluiten van de gemeente kan je in bezwaar bij een onafhankelijke bezwaarcommissie van Zaanstad. Die zittingen zijn openbaar.

Maar dan… wordt het stil en houdt de openbaarheid op.

De bezwaarcommissie (of de gemeente) publiceert die uitspraken niet.

Op 13 november en 2 december waren er hoorzittingen op het stadhuis over bezwaren van glazenwassers tegen een opgelegde dwangsom wegens lappen zonder vergunning. Wij vroegen de gemeente om de uitspraken over deze zaken openbaar te maken – de zittingen waren zelf immers ook openbaar. Eerst werd daar niet op gereageerd, maar op 3 december kregen wij bericht van Zaanstad: het komt jullie kant op!

De tijd kroop, maar de adviezen kregen wij niet, en ook nu het nieuwe jaar is ingeluid, weet De Orkaan nog altijd niet wat de commissie heeft besloten. Wij vroegen het gisteren, 6 januari, nog eens; daarop komt de gemeente Zaanstad ‘later terug’.

Ook al gaat het om openbare hoorzittingen, die wij bijwoonden, we krijgen de uitspraak van de onafhankelijke bezwaarcommissie, meer dan een maand na dato, nog altijd niet te zien. De uitspraak van de commissie is een advies aan B&W; op basis hiervan kan het college besluiten om haar besluit te herzien (of niet natuurlijk).

Lappen

Even kort waar de zaken over gingen. Aan de ene kant is er de vergunningsplicht voor glazenwassers van de gemeente Zaanstad, die voorschrijft dat als een bedrijf ramen wil lappen in de gemeente Zaanstad óf zich wil vestigen in Zaandam-Oost, het eerst een vergunning nodig heeft waarvoor € 1.877,95 gelapt moet worden.

Aan de andere kant een man die de taal niet machtig is en niks van de vergunningsplicht begreep, en twee eigenaren van glazenwassersbedrijven in Bilthoven en een in Amsterdam die volgens de gemeente Zaanstad via een schijnconstructie vanuit Zaandam-Oost opereren.

Het lappen deden ze alle vier, zonder vergunning; de gemeente Zaanstad legde de glazenwassers dwangsommen op: € 20.000 aan twee van hen, en een verhoogde last van € 40.000 voor de twee die na hun eerste berisping nogmaals erbij werden gelapt.

Omdat de beleidsregel in Nederland uniek is en er geen eerdere uitspraken over exact deze soort vergunningen gedaan zijn, willen wij weten wat de bezwaarcommissie van de gemeente Zaanstad over de zaak te zeggen heeft. Maar helaas, het is en blijft onbekend.

Wet open overheid

Het niet delen van de adviezen van de bezwaarcommissie is volgens De Orkaan in strijd met de Wet open overheid: ‘Eenieder heeft recht op toegang tot publieke informatie zonder daartoe een belang te hoeven stellen, behoudens bij deze wet gestelde beperkingen.’ De gemeente Zaanstad frustreert die openbaarheid door haar gedrag.

Zaanstad legt die dwangsommen op via het gemeentelijk bestuursrecht. Dat is iets anders dan het strafrecht, het civiel recht of een zaak die voor de reguliere bestuursrechter bij de rechtbank komt. De bewijslast is zwakker – zaken moeten alleen aannemelijk gemaakt worden – en uitspraken zijn dus niet openbaar (althans: niet in Zaanstad). Democratische controle wordt daardoor beperkt.

Een alternatief voor media is om telkens een Woo-verzoek (Wet openbare overheid) in te dienen. Zo’n formeel Woo-verzoek is een handige tool voor journalisten en burgers om de overheid tot openbaarheid te dwingen. Maar in de praktijk werkt dat vaak anders.

Een Woo-verzoek heeft een wettelijke beantwoordingstermijn van 42 dagen, maar in 2024 was de gemiddelde beantwoordingstermijn van een Woo-verzoek door gemeentes 82 dagen. Soms zijn zaken dan niet meer relevant, of niet meer nieuwswaardig. Zaanstad heeft onlangs een Woo-verzoek van De Orkaan maanden lang uitgesteld door het bij herhaling te ‘schorsen’.

‘Complex’

Dat zijn praktische problemen. Maar het niet openbaar maken van uitspraken van de bezwaarcommissie is principieel. Waarom maakt Zaanstad dat niet openbaar? Nog principiëler: waarom gaat Zaanstad (B&W in dit geval) daar eigenlijk over? Die bezwaarcommissie is immers ‘onafhankelijk’? Gaan ze daar zelf niet over?

Het niet nakomen van de toezegging van begin december (ondanks de herinnering van 6 januari) staat niet op zichzelf. We vroegen in juni van 2025 om uitspraken van 18 zittingen van de bezwaarcommissie die De Orkaan bijwoonde. En ook toen dook gemeente weg:

‘De juridische afdeling gaat uitzoeken of (en in hoeverre) we deze adviezen mogen delen met de pers. Zoals gezegd is de adviescommissie een externe commissie. En de adviezen gaan over inwoners, over mensen die met naam en toenaam worden genoemd en moeten zorgvuldig toetsen in hoeverre dit mag ivm de privacy van onze inwoners. De juristen geven aan dat het een complexe vraag is die veel uitzoekwerk vergt. Het gaat daarom helaas niet lukken om hier op korte termijn antwoord op te geven, ook omdat het erg druk is bij onze afdeling juridische zaken.’

Een woordvoerder van Zaanstad beloofde ‘medio juli’ een antwoord geven. We wachten ook daar nog steeds op.

Door Marijn Kerkhoven en Piet Bakker op basis van mailwisseling en telefoongesprekken met woordvoerders van de gemeente Zaanstad, de Wet open overheid en het Nederlands Juristenblad.