Vandaag 41 jaar geleden – 30 november 1984 – was kledingboetiek Manouk aan de Westzijde in Zaandam het decor van één van de meest geruchtmakende moorden van Nederland: de Paskamermoord.
Geruchtmakend vanwege het gruwelijke karakter van de moord maar ook vanwege de tunnelvisie van de politie en de gerechtelijke dwaling die er op volgde. Op grond van onbetrouwbare bewijzen, dubieuze verdachtmakingen en het ontbreken van onderzoek naar alternatieve sporen werd een Zaandamse fietsenmaker veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf. In hoger beroep werd hij vrijgesproken. Onderzoek naar andere verdachten die in beeld kwamen, werd niet opgevolgd. Toen dat in 2002 wel gebeurde bleek de vermoedelijke dader al overleden.
Geurproef
De 21-jarige verkoopster Sandra van Raalten werd op 30 november 1984 ’s morgens vermoord aangetroffen in een paskamer van kledingboetiek Manouk aan de Westzijde 84. Ze was vastgebonden met repen stof, er was een zakdoek in haar mond gestopt, haar keel was doorgesneden.
In 1986 werd een Zaandamse fietsenmaker gearresteerd, hij werd vooral veroordeeld op basis van een geurproef met speurhonden. In maart 1987 werd hij tot 12 jaar gevangenisstraf veroordeeld maar in februari 1988 in hoger beroep vrijgesproken.
De moord bleef in de publiciteit omdat er nog steeds geen dader was gevonden. Media-aandacht, het optreden van politie-klokkenluider Sjoerd Bos en vasthoudendheid van de moeder van het slachtoffer onthulden een onthutsend beeld over het optreden van politie en OM in de zaak. Eigenlijk werd daar alles verkeerd gedaan wat verkeerd kon gaan. Er waren al snel twee verdachten in beeld waar verder nauwelijks onderzoek naar was gedaan, bewijsmateriaal werd onvoldoende onderzocht, Panorama noemde het in een reconstructie een ‘justitieel foutenfestival’.
Tunnelvisie
In 2000 werd gevraagd naar nieuw DNA-onderzoek. In 2002 bleek dat inderdaad te wijzen op één van de verdachten die door de tunnelvisie van de Zaanse politie buiten beeld was gebleven. Omdat deze Kemal Erol al in 1992 was overleden kwam het niet tot een veroordeling. Ook een mogelijke mede-verdachte was al overleden. De ten onrechte verdachte fietsenmaker werd door het OM volledig vrijgepleit. Dat nieuwe DNA-onderzoek kwam er pas na een verzoek van de moeder van slachtoffer die in 2001 een brief aan minister van justitie schreef.
Kemal Erol was in 1989 al veroordeeld voor doodslag en veroordeeld tot vijf jaar celstraf. Hij had toen al een lang strafblad waarop ook een verkrachting en een poging tot doodslag op voorkwamen. Een vrouw aan de Herengracht in Zaandam had tijdens het ramen lappen twee mannen gezien die op de ochtend van de moord uit de richting van de boetiek kwamen, één van hen had zijn handen in haar emmer water gewassen. De politie in Amsterdam had na een vechtpartij aan de Amsterdamse Zeedijk een mes bij Kemal Erol in beslag genomen dat – zoals later blijkt – onvoldoende wordt onderzocht.
Over de moord werden minstens twee boeken geschreven, in tv-programma’s als Opsporing Verzocht en Peter R. de Vries en in veel tijdschrift- en kranten-artikelen werd aandacht aan de zaak geschonken, in 2022 werd er een podcast aan gewijd.
Door Piet Bakker op basis van informatie uit Gemeentearchief Zaanstad, uitzending Peter R. de Vries, NU.nl, Crimesite, Panorama, De Orkaan (geschiedenis van het pand), Wikipedia. Foto’s uit Gemeentearchief Zaanstad (Han de Groot).
Zo onwerkelijk dat het al zó lang geleden is; herinner me de impact in de Zaanstreek nog heel goed. Iedereen leefde mee. Wat een afschuwelijke zaak, en niet te geloven hoe dat mogelijk was. Vreselijk verdrietig voor velen.
Ik heb de paskamermoord ook altijd gevolgd en het was verschrikkelijk wat kledingverkoopster Sandra overkwam.
In het jaar 2014 kwam er in Hoorn een monument voor slachtoffers van dodelijk geweld genaamd : De Vlinderrots
en daar heb ik Sandra op laten plaatsen als Vlinder , opdat zij nooit vergeten mag worden.
Het monument staat tegenover het station in Hoorn en de Vlinder is beschreven met de geboortedag van Sandra
en de sterfdag. Zij mocht triest genoeg maar 21 jaar worden. Mooi dat dit artikel weer aan haar gewijd is, zo wordt
zij altijd herinnert.
Goed gedaan. En die Vlinderrots is zo'n geweldig initiatief!
Rob en ik stonden samen in de fietsenwinkel dat Sandra vrolijk zwaaiend bij ons langsliep de ochtend dat het allemaal gebeurde, de avond daarvoor had ze nog bij ons in de zaak gegeten door de drie koopavonden die er waren.
Ongelofelijk dat dit zo gelopen is, een fantastische rechercheur Sjoerd Bos die eigenlijk gelijk wist door de manier van handelen wie de dader was ! helaas is deze door zijn collega’s met tunnelvisie van het onderzoek afgezet, nadat DNA aantoonde dat Erol de dader was is zijn reputatie gelukkig weer in ere hersteld.
Rob zijn ouders en broers zijn fantastische mensen, wat een onrecht is hen aangedaan, mooi dat hij altijd zo sterk is gebleven en positief in het leven is blijven staan.
Je hebt 100 % gelijk en mooi verwoord Rene !!
Ik was er toendertijd ook bij als Ambulancehulpverlener.
Ik kots nog steeds op degene die toendertijd zoveel onrecht hebben aangedaan aan mijn toenmalige werkgever en vriend en zijn familie.
Tevens verlies ik daarbij het verdriet van de familie van Sandra niet uit het oog.Ook al die personen die het allemaal zo goed wisten en er op los roddelden moeten zich achteraf de ogen uit hun kop schamen.
Mijn vader die in 1987 is overleden is in de periode 1986/1987 nog verhoord door de recherche als getuige. Hij had wekelijks op vrijdag rond 10:30 uur een routine afspraak aan de Westzijde ter hoogte van de Bullekerk. Hij fietste dan heen en weer vanaf de Prins Hendrikkade naar de Westzijde. Zijn fietstocht op die bewuste vrijdagochtend lag rond het tijdstip van de moord. Toen het nieuws van de moord openbaar werd vertelde hij dat hij tijdens het passeren van Manouk twee mannen had zien oversteken in de richting van de hoek Westzijde/Botenmakerstraat. Hij had daarbij een scherp beeld van deze mannen dat hij jaren later tijdens een familie feestje nog een keer vertelde. Deze anekdote belandde bij de recherche via een van de aanwezigen op deze familie bijeenkomst. Hij werd kort daarna opgeroepen voor een getuigen verhoor met de verantwoordelijke rechercheurs. Dat leidde uiteindelijk tot een confrontatie achter een geblindeerde wand met een aantal potentiele verdachten waarvan niemand voldeed aan het signalement dat mijn vader had geschetst. Achteraf zou het zomaar kunnen dat mijn vader de vermoedelijke daders had zien oversteken in de richting Botenmakerstraat kort voor de actie met de ramen lappende bewoonster die deze mannen hun handen zag wassen in haar emmer.
RIP Sandra. Prachtige jonge vrouw. Heb haar ooit ontmoet op het strand, ze had toen een relatie met een voetbalspeler van Haarlem.
Zelf woonde ik toen op de Stationsstraat en heb de opsporing die dag meegemaakt.
Wat een impact. Ik was toen ook een twintiger. Ik heb het nooit kunnen vergeten en wat Rob van Zaane is aangedaan, is onvergevelijk.
Rob van Zaane was zo recht als een pijl! vreselijk wat hem is aangedaan!
Het allerergst vind ik nog dat velen hem altijd nog hebben gelinkt aan deze moord. En dat ondanks de vrijspraak in hoger beroep en de vaststelling van de echte daders. Vreselijk dat dit altijd aan hem is blijven kleven.
Advocaat Gerard Spong was indertijd inderdaad plaatsvervangend rechter feitelijk heeft die van Zaane gered omdat toen de broer van Rob de rechter belde hoe het kon dat hij veroordeeld was. Maar Spong kon het geheim van de raadskamer natuurlijk niet verklappen. Maar gaf de broer van Rob wel het dwingende advies om in hoger beroep te gaan en toenmalig advocaat de Dood te vervangen en zo kwam het gelukkig nog goed.
Die vrouw die ramen aan het wassen was, was een kennis van mijn ouders. Ik heb haar verhaal toen gehoord. Ze was doodsbang voor die 2 mannen. Ze liepen richting station. Ze heeft haar verhaal meteen gemeld bij de politie.
Het komt op mij over als zou de politie en het OM het belangrijker vinden om iemend te kunnen veroordelen dan om te lang over een high-profile onderzoek te doen. In enkele gevallen in binnen- en buitenland gaat het zelfs veel verder dan dat.
Ik lees ook zelden iets over repercussies voor de betrokkenen aan overheidszijde. Dat in tegenstelling tot wat ik vaak lees over klokkenluiders. Macht corrumpeert.
Aardig om te weten dat advocaat Gerard Spong indertijd als plaatsvervangend rechter (die taak krijgen advocaten soms toebedeeld) in eerste aanleg Rob van Z. heeft veroordeeld tot twaalf jaar cel. Het belangrijkste bewijs was de zakdoek die bij het slachtoffer werd aangetroffen. Toen speurhond Tim daaraan had gesnuffeld, liep hij linea recta naar de iets verderop aan de Westzijde gelegen fietsenhandel van Rob van Z. De zakdoek zou van hem zijn geweest. (Hij was bevriend met het slachtoffer).
In hoger beroep werd van het bewijs van speurhond Tim (en van de hele zaak) gehakt gemaakt door topadvocaat Piet Doedens. Van Z. werd vrijgesproken.
Een paar jaar later overleed de politiehond aan een hersenbloeding. Op de Avond van het Zaanse Lied, in De Fabriek, heb ik toen de door mij geschreven Ballade van Speurhond Tim ten gehore gebracht. Twee coupletten daaruit:
Het bericht van Tim's overlijden
werd menig Zaandammer te veel.
En zelfs advocaat mr. Doedens
kreeg een hondenbrok in zijn keel.
Helaas heeft een hersenbloeding
een punt achter zijn speurtocht gezet.
Ik veeg de tranen uit mijn ogen
met de zakdoek van Rob van Z.
ik denk vooral aan het slachtoffer Sandra, oud-leerling. Zo triest allemaal.