Een voorstelletje om de stadsadvocaat de gemeenteraad te laten vertegenwoordigen in de rechtbank bij de verdediging van het afschieten van het referendum, was bijna een hamerstuk. Geen Schans-debat, alleen even stemmen en dan weer door. Een meerderheid was gegarandeerd want dezelfde partijen die tegen het referendum waren gingen hier voor stemmen.

Het liep anders dankzij een motie van Marianne de Boer (LZ), Jos Kerkhoven (DZ) en Natasja Cornelisse (PVV) die vonden dat zolang die rechtszaak boven de Schans hing er beter geen onomkeerbare maatregelen konden worden uitgevoerd (afgezien van de aanleg van het fietspad). De procedure kan wel eens een jaar duren.

Over die motie kwam dus wel een echt debat. Maar de uitslag was zoals voorspeld: alleen de indienende partijen plus DENK steunden het (negen stemmen) waardoor de gemeente door kan gaan met de planvorming.

Bestuurlijke roekeloosheid

Een heilloos plan aldus de indieners van de motie die er op wezen dat Zaanstad juridisch zeer zwak staat. De referendumcommissie, de hoor- en bezwaarcommissie en de stadsadvocaat hadden al duidelijk gemaakt dat het referendum gewoon door kon gaan. Een doodlopende weg aldus Jos Kerkhoven die de opvattingen van de indieners samenvatte:

‘Stop dit besluit. 2400 inwoners hebben hun handtekening gezet: het signaal uit de stad is glashelder, het is juridisch keihard onderbouwd. Drie onafhankelijke instanties zijn unaniem: dit besluit is referendabel. Punt. Het had aan de inwoners voorgelegd kunnen worden. Alles wijst erop dat de rechter de initiatiefnemers in het gelijk gaat stellen.’

Nu doorgaan met de plannen is een slecht idee aldus het DZ-raadslid:

‘Door nu door te denderen met planvorming neemt het college een enorm risico, dat is geen daadkracht, dat is bestuurlijke roekeloosheid. Het leidt tot verspilling van gemeenschapsgeld. Het leidt tot onrust en mogelijk tot besluiten die weer teruggedraaid moeten worden. Dat is slecht bestuur.’

Geheim

Dat de stukken die bij de rechtsgang horen geheim worden gehouden, dat zorgt voor grote zorgen bij de indieners aldus Kerkhoven:

‘Cruciale stukken blijven achter slot en grendel. Informatie wordt niet gedeeld. Dat creëert geen rust, dat creëert wantrouwen. Inwoners krijgen een onvolledig en gekleurd beeld over wat er werkelijk speelt. Dat is onacceptabel voor een dossier van deze omvang. Democratie vraagt om openheid. Geheimhouding ondermijnt het vertrouwen in de stad. De Zaanse Schans is van ons allemaal, besluiten daarover vereisen maximale zorgvuldigheid en maximale transparantie. En respect voor de inwoners en de rechtspraak.’

Erdogan Sahin (DENK): ‘We walsen gewoon door, koste wat het kost.’ Van de participatie had de DENK-fractievoorzitter geen hoge pet op (foto boven). Maikel Kat (DZ): het is beschamend dat je zegt tegen de inwoners: we gaan niet naar je luisteren.’

ROSA’s Hans Kuyper, aanvoerder van het anti-referendum-kamp, zag geen problemen. De toekomstige raad kon gewoon de uitslag van het referendum naast zich neerleggen:

‘zelfs als de rechter het referendum zou toestaan is het nog altijd een raadgevend referendum, dus ik zie geen doemscenario’s dat we worden teruggefloten.’

Hij werd bijgevallen door Flip Hoedemaeker (D66): ‘Het is raadgevend. De nieuwe raad heeft alle vrijheid om het advies van het referendum over te nemen’ (of niet dus). Hoedemaeker voerde daar nog aan toe dat het water ‘de erfgoedpartijen tot aan de lippen’ staat: ‘de situatie op de Zaanse Schans is onhoudbaar’.

Dat leverde hem de hoon van DENK-fractieleider Erdogan Sahin op: ‘het gaat helemaal niet om de erfgoedpartijen, het gaat om het Zaans Museum’. Jos Kerkhoven viel hem bij:

‘het beeld wordt geschetst dat de Zaanse Schans op instorten staat. De Zaanse Schans staat er goed bij. De problemen zitten bij het Zaans Museum, daar moeten miljoenen en miljoenen naartoe. Hoezo doemscenario. Er komen daar miljoenen binnen door het parkeren. Het Zaans Museum is het probleem en daarom is deze constructie bedacht. Bezoekers komen niet naar het Zaans Museum (dat is helemaal geen erfgoed), die komen naar de Zaanse Schans.’

Wethouder Gerard Slegers die het dossier erfde van zijn opgestapte collega Wessel Breunesse ging daar niet in mee:

‘het is het totale plaatje. Het is helemaal niet zo dat alle bezoekers alleen maar naar de Zaanse Schans komen en niet naar het Zaans Museum.’

Verdienmodel

Slegers wist tussen neus en lippen toch nog een paar nieuwtjes te melden. Zo sprak hij over ‘een jaar uitstel’ waar hij eerder nog de optie openliet dat het ook sneller zou kunnen. En volgens Slegers waren de € 1,9 miljoen die Zaanstad al beschikbaar had gesteld voor het fietspad bestemd (eerder waren dat de totale algemene aanloopkosten terwijl het fietspad met subsidies van de Vervoerregio en de Provincie zouden worden betaald). Maar dat zat allemaal anders. Dat moet terugkomen uit de entreegelden: ‘die € 1,9 miljoen kunnen we anders nooit terugverdienen’.

Het woordje ‘verdienen’ kwam regelmatig terug in zijn reactie. Waar vroeger het woord ‘verdienmodel’ werd gemeden als een enge ziekte en de voorkeur werd gegeven aan het neutrale ‘exploitatiemodel’ had Slegers het meerdere malen onverbloemd over het ‘verdienmodel’ van de Zaanse Schans.

Maar van uitstel kwam het niet. De VVD leek even op te schuiven toen fracieleider Fidel Lopes zich afvroeg of aannemen van de motie betekende dat alles zou moeten stoppen. ‘Nee dus’ volgens de indieners die daarop de motie aanpasten: ‘Het opschorten geldt niet voor de aanleg van het fietspad, mobiliteitsplan en de gesprekken van de programmadirecteur met belanghebbenden op de Zaanse Schans’.

Ondanks die tegemoetkoming stemde Lopes en de andere VVD’ers gewoon tegen omdat hij zei niet te snappen wat de consequenties van aannemen waren.

Ook CDA, ChristenUnie, D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren, POV, ROSA, SP, en Eylem Köseglu waren tegen opschorting van werkzaamheden – de PvdA was opnieuw volledig afwezig.

Door Piet Bakker op basis van Raadsvergadering 29 januari 2026 (hier terugkijken – vanaf 2:26).