In februari 1574 vluchten dorpelingen in de Zaanstreek over het ijs voor naderende Spaanse troepen. In die chaos tilt een jonge Westzaner zijn oude moeder op een draagbaar en probeert haar in veiligheid te brengen. Dat aangrijpende verhaal werd in 1645 opgeschreven door de Zaanse boekhandelaar Hendrik Soeteboom. En het is binnenkort te zien in Zaandam.

Op zaterdag 7 maart 2026 speelt Theater Kwast in Het Motorblok in Zaandam het 17e-eeuwse toneelstuk Batavische Eneas of getrouwheids voorbeeld (1645).

Oorlog 1574

Het verhaal speelt in februari 1574, midden in de Tachtigjarige Oorlog. De Zaanstreek lag toen in de frontlinie tussen Spaanse troepen en aanhangers van Willem van Oranje. In het stuk verzamelen Spaanse soldaten zich in Assendelft. Als strenge vorst het land bevriest, trekken zij over het ijs naar Westzaan. De inwoners slaan op de vlucht.

In die chaos kiest een jonge Westzaner ervoor zijn oude moeder op een draagbaar mee te nemen. Het is een zware tocht door sneeuw, ijs en dreiging van geweld.

Held

Soeteboom gebruikte een bekend motief uit de oudheid: de held Aeneas die zijn vader uit het brandende Troje draagt in de Aeneis van Vergilius. Hij verplaatste dat voorbeeld naar de Zaanstreek en maakte er een lokale tragedie van. De ondertitel zegt het al: getrouwheids voorbeeld.

Historisch is aannemelijk dat er in 1574 gevechten en vluchtbewegingen waren in de regio. De heldendaad zelf is literair uitgewerkt, zoals gebruikelijk in 17e-eeuws toneel. Soeteboom wilde niet alleen geschiedenis vertellen, maar vooral een moreel voorbeeld neerzetten.

Eenmalig

Theater Kwast brengt het stuk in de serie Mond op Mond. Acteurs en musici repeteren het in één dag en spelen het diezelfde avond met tekst in de hand. Zo krijgt een bijna vier eeuwen oude Zaanse tragedie opnieuw een podium.

Wanneer: zaterdag 7 maart 2026, 20.15 uur
Waar: Het Motorblok, Oostzijde 381, Zaandam
Entree: € 17,50

Door: Dorine Kat, vooral op basis van het persbericht van de theatergroep. Het beeldmateriaal is ook door hen aangeleverd.