Het was een middag van dorpsretoriek, felle interrupties en een vleugje nostalgie tijdens het politieke debat georganiseerd door Radio9 samen met de gemeente in Oostzaan. Terwijl de partijen strijden om de gunst van de kiezer, hangt de schaduw van een onvermijdelijke fusie over het dorp. 

De toon in de zaal werd direct gezet toen de woningnood ter tafel kwam. Een inwoner vatte de frustratie van velen samen met een quote die bleef hangen: ‘In gelul kun je niet wonen. Zeg nou eens gewoon in twee zinnen wat jullie gaan doen om onze Oostzaners te helpen.’ 

De politiek worstelt zichtbaar met het onderwerp. De VVD schermt met de zogeheten 50-procentregel, waarbij de helft van de nieuwbouw naar eigen inwoners moet gaan. D66 en GroenLinks pleiten juist voor een actiever grondbeleid, zodat de gemeente weer meer regie krijgt in plaats van particuliere ontwikkelaars. Pijnlijk was ook de vergelijking met de huisvesting voor Oekraïense vluchtelingen: als dat binnen twee jaar kan, waarom dan niet voor onze eigen jongeren?

Purmerend of Zaanstad?

Hoewel vrijwel iedereen erkent dat zelfstandigheid financieel onhoudbaar is, blijft de keuze voor een fusiepartner een splijtzwam. Het CDA kiest daarbij duidelijk voor Purmerend, dat volgens hen beter begrijpt hoe je dorpen moet besturen. De PvdA kijkt juist naar Zaanstad. Volgens die partij heeft Zaanstad al zo’n vijftig jaar ervaring met dorpen binnen de gemeente en staat de stad financieel sterker dan Purmerend.

De VVD positioneert zich als tegenstander van wat zij noemt ‘tekenen bij het kruisje’ bij een grote stad die zelf miljoenen tekortkomt. ‘Wat krijgen we terug voor die paar tientjes minder gemeentebelasting als de Belbus verdwijnt of je voor je paspoort naar Zaanstad moet?’ wierp de VVD de zaal in.

De roep om terug te keren naar de situatie van vijftien jaar geleden – toen Oostzaan volgens sommigen meer zelfstandig was – werd door PvdA-wethouder Eelco direct naar het rijk der fabelen verwezen. Hij herinnerde het publiek aan de zogeheten Lishof-crisis, toen Oostzaan volgens hem nog maar ‘een halve ambtenaar’ had om een ontruiming te voorkomen.

Veiligheid en de ‘eigen rechter’

Een ander heet hangijzer is de jeugdoverlast. De VVD luidde de noodklok over straatintimidatie en inwoners die het heft in eigen handen nemen. ‘Eigen recht is gestart,’ stelde de partij. Waar het CDA en de PvdA vooral inzetten op dialoog en preventie, pleit de VVD juist voor stevige handhaving. ‘Het kan niet zo zijn dat inwoners een grote mond krijgen bij het gemeentehuis en te horen krijgen dat er niets aan gedaan kan worden,’ vindt de VVD.

Lokale winstpunten: maaiers en Belbussen

Tussen de grote thema’s door werd ook gestreden om kleinere, lokale successen. De VVD toonde zich trots op de nieuwe eigen maaimachine van de gemeente, die moet helpen om het onderhoud van het groen weer in eigen hand te nemen en de wildgroei aan te pakken. Ook de parkeerdruk vanuit Amsterdam-Noord krijgt een aanpak. Een blauwe zone aan het Zuideinde moet zogeheten vouwfiets-parkeerders weren.

Over één onderwerp waren alle partijen het opvallend eens: de Belbus is heilig. Of het nu Purmerend of Zaanstad wordt, de iconische bus die draait op vrijwilligers moet blijven rijden.

Politieke ‘soap’

Natuurlijk ontbrak ook de politieke frictie niet. De aanstaande fusie tussen PvdA en GroenLinks leidde tot de vraag of de PvdA landelijk niet al is ‘opgegeten’. Lokaal hopen de partijen echter samen op zes zetels.

De bijeenkomst liet een dorp zien dat trots is op zijn identiteit, maar tegelijk beseft dat de wereld eromheen verandert. Of zoals een inwoner het verwoordde: ‘Oostzaners laten elkaar niet zakken. Nooit.’ De vraag is alleen wie straks de hand van Oostzaan mag vasthouden: de buren in het noorden of de buren in het westen.

Door: Dorine Kat, afbeelding boven is een screenshot uit de livestream.