De geschiedenis van een hoek.. (Hogendijk, Czaar Peterstraat)

Honderd jaar geschiedenis van de hoek Hogendijk – Czaar Peterstraat: fotograaf Saaf, de fietsenwinkel van Pais, het café van Jan Boekelaar, juwelier Grabijn, expediteur Amons, natuurwinkel Lembas, de jongeren van RAAZ… en in de toekomst een hotel?

Het pand op de hoek, Hogendijk 28, krijgt de bestemming ‘logies’, de gevel wordt verbouwd en het nieuwe hotel (?) krijgt ook een dakterras.

UPDATE 15 oktober 2021: Van Marcel de Boer kregen we de afbeelding van een deel van een folder van fotograaf P. Saaf die daar (nr. 28) gevestigd was (zie reacties). De naam P. Saaf duikt op als fotograaf in het Gemeentearchief met foto’s die rond 1900 zijn gemaakt. Later (1929) is zijn atelier op de Gedempte Gracht 8 gevestigd.

De geschiedenis van het pand aan de hand van foto’s van het Gemeentearchief Zaanstad, begint bijna 100 jaar geleden als er een rijwielwinkel en fietsenstalling in zit. In het pand ernaast (op 28b) zit dan ook al horeca (lunchroom Koopman) en dat zal altijd zo blijven, nu zit daar café het Trefpunt (foto Gemeentearchief Zaanstad)

Het Gemeentearchief Zaanstad heeft nog een andere (zwart/wit) foto van dezelfde plek (helemaal boven), het gaat om de rijwielhandel van J. Pais. De winkel heeft telefoon, veel waren dat niet niet in Zaandam, het nummer is ’70’. Op de website Open Joodse Huizen:

“Jozeph Pais dreef in dit pand sinds 1927 een winkel in rijwielen, gereedschappen en radio’s. In 1942* duikt het hele gezin onder in de Wieringermeer. Zij [Jozeph’s vrouw Sientje Pais-Broekman en hun kinderen Arie en Hennie] overleven allen de oorlog. Bij terugkomst is de winkel geplunderd, maar een schadevergoeding blijft uit. Pais begint een winkel op de Zuiddijk.”

Erik Schaap leverde informatie over periode in de oorlog als Pais ondergedoken is. De Duits-gezinde Jan Boekelaar opende een kroeg in het gebouw dat na hun vertrek aan de bezetter verviel. Omdat Boekelaar materialen aan de Wehrmacht leveren besloot het verzet hem te liquideren. Op 23 februari 1945 overleed Boekelaar na een aanslag, die plaatsvond ter hoogte van de Zeemansstraat in Zaandam.

In 1964 zit de firma Amons & Co in het pand, de foto is van J.M. Kat (Gemeentearchief Zaanstad), het straatnaambord vermeldt Hoogendyk, het café ernaast heet Het Eethuis. Amons & Co (expediteurs) zit nu aan de Westzijde 262c in Zaandam.

Daarna komt de juwelierszaak W.H. Grabijn op de hoek, de foto is van 1972, Grabijn gaat later (jaren tachtig) naar de Rozengracht.

Vervolgens komt natuurvoedingswinkel Lembas op de hoek, de foto van Wim de Jong heeft geen jaartal maar het jaren tachtig zijn geweest, volgens Joram Esman van Ekoplaza (zie reacties) moet het 1982 of later zijn omdat Lembas in 1982 in het pand trok (foto: Gemeentearchief Zaanstad). Lembas was de naam van het brood van de Hobbits uit De Ban van de Ring.

Onderstaande foto werd ingestuurd door Kees Malingré.

De winkel gaat later Natuurwinkel heten, de zaak verhuisde vervolgens naar de Hermitage en ging in 2015 samen met Ekoplaza (foto Wim de Jong, GAZ).

Het pand nu, het staat al meer dan een jaar leeg (foto De Orkaan). Raaz zat er volgens Google Streeview al in 2014.


Meta / *: de aanleiding was de aangekondigde wijziging in de bestemming ‘logies’ die we vonden op de website van Zaanstad bij de Bekendmakingen, de foto’s komen van Gemeente Archief Zaanstad (behalve de laatste), aanvullingen komen van de site van Open Zaanse Huizen. Erik Schaap corrigeerde het jaartal van de onderduik van de familie Pais, dat was niet in 1941 maar in 1942 (zie * in citaat). Hij gaf ook informatie over periode nadat Pais de winkel had achtergelaten. Die is nu ook in het verhaal verwerkt (zie reacties). Joram Esman gaf extra informatie over de begindatum van Lembas (zie reacties). En van Marcel de Boer kregen we de afbeelding van de fotograaf die er vroeger zat (zie reacties).

Deel dit artikel:

10 reacties op De geschiedenis van een hoek.. (Hogendijk, Czaar Peterstraat)

  1. Erik Schaap schreef:

    Over dit adres in oorlogstijd is meer te vinden op het Joods Monument Zaanstreek: https://www.joodsmonumentzaanstreek.nl/pais-jozeph-joseph-jos/#toggle-id-1.
    In de tweede oorlogshelft vestigde de ‘foute’, later door het verzet geliquideerde Zaandammer Jan Boekelaar er een café: http://www.meitotmei.nl/de-zaanse-liquidaties-jan-boekelaar/. Dat het gezin Pais al in 1941 onderdook klopt overigens niet; ze woonden tot januari 1942 in Zaandam en moesten toen gedwongen vertrekken naar Amsterdam.

  2. Joram Esman schreef:

    Lembas kwam al in 1982 naar de Hogendijk 28.

  3. De Orkaan schreef:

    Dank voor de reacties, ze zijn nu in het artikel verwerkt. Het ‘gat’ tussen Pais en Amons is nu deels duidelijk. Dat Lembas pas na april 1982 in het pand trok, konden we ook afleiden uit een foto in het archief van Grabijn uit april 1982.

  4. Leintje schreef:

    Klopt een hotel, ik heb de plannen ingezien op het stadhuis. Klein hotel hoor, alleen 28a.

  5. Lydia grabijn schreef:

    Het stoort mij echt wel dat er van de winkel van grabijn geen foto is. Ik heb er best nog een paar. Het stoort mij sowieso dat ik nooit iets van Wim grabijn hoorde. Hij was toch best een aanwezige juwelier. Met zijn 250 horloges die hij elke week weggaf, als je zijn wachtwoord kon raden. Nog steeds ontmoet ik dames die bij hem een trouwring kochten. Lydia grabijn

  6. Marcel de Boer schreef:

    Ik heb een foto van een van mijn voorzaten waarvan ik slecht bepalen kan van wie het is. Het is een oudere vrouw in klederdracht. Na de foto verwijderd te hebben uit het lijstje staat daar deels leesbaar P.Saa…. Hoogendyk hoek Czaar Peterstraat No 28 Zaandam. Was dat dan in dit zelfde pand en hoe lang terug. Is dat na te gaan? Ik heb een scan naar de Orkaan gemaild.

    • Harry van Nek schreef:

      P. Saaf was een fotograaf. Ik heb nog portretfoto’s door hem gemaakt.

    • De Orkaan schreef:

      Dank Marcel (en Harry). De afbeelding staat erbij. Het is inderdaad hetzelfde pand, en het zal voor de fietsenzaak geweest zijn. Foto’s van Saaf duiken op in het archief, ze zijn gedateerd tussen 1900 en 1910. Later zat de zaak aan de Gedempte Gracht.

  7. Herman Aartsen schreef:

    Op 25 oktober 1860 wordt aan Jan de Boer vergunning verleend een woonhuis op de Hoogendijk te verbouwen. Zie Overheids Archief (OA) 0200, dossier 1359.

    ‘Het Zaanlandsch Nieuws- en Advertentieblad’ geeft in de editie van 27 april 1900 verslag van een veiling op 26 april 1900 door de makelaars W. Poel Jzn, J. v.d. Goot, C. Poel en L.A. van Dalsum. De aanwezige notaris is P. Mul.
    Geveild wordt o.a. : Kavel 1 een woonhuis met erf enz. Hoogendijk 30 en
    Kavel 7 ter amotie (voor sloop) een boerderij met erf enz. Hoogendijk 28.
    De kavels 1 en 7 worden gecombineerd in afslag gelegd en gekocht door A.J. Karskens voor fl. 9.922,- . Aan deze Karskens wordt op 14 juli 1900 vergunning verleend (AO-0200 dossiers 1358) voor het bouwen van twee winkelhuizen met boven woning. Deze twee woon/winkelhuizen krijgen de nummers 28, 28A, 28B en
    28 BA. Het woonhuis op nummer 30 blijft daarbij behouden.

    Bewoners van nr. 28

    In de ‘Zaanlandsche Courant’ van 27 december 1901 kondigt P. Saaf de opening van het ‘Fotografisch Atelier, 1e rang’ op Hoogendijk 28 aan. In februari 1904 opent de heer P.J. Verhoef – geboren in 1882 te Jutphaas – een rijwielzaak die hij echter al na een jaar verlaat om te verhuizen naar Zuiddijk 4. Daar de advertenties voor het fotoatelier nog steeds worden geplaatst is deze zaak kennelijk naar boven, naar nr. 28A verplaatst. Dit wordt bevestigd door een personeelsadvertentie van Mej. P. Saaf in het ‘Zaanlandsch Nieuws- en Advertentieblad’ van 11 juni 1907 waarin gewag wordt gemaakt van nr. 28A.

Hier vind je onze regels

Reageren? Ja, graag!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *