In de Fototijdreis van deze week nemen we je mee naar Zaandijk waar sinds 1968 een schip ligt afgemeerd dat we heden ten dage kennen als De Showboat.

De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…

De oude foto is gemaakt in augustus 1976 bij de Lagedijk ter hoogte van het gemaal het Leven, gezien richting het zuiden. Bert Versteeg maakte de eigentijdse foto.

De Showboat

De geschiedenis van het schip begon ongeveer 127 jaar geleden, toen het werd gebouwd door de Rotterdamse werf Rijkee & Co. Het schip, De Stavoren, dat 66 meter lang en 12 meter breed is, werd vanaf 13 september 1899 ingezet als spoorpont. Het voer met goederenwagons heen en weer tussen Enkhuizen en Stavoren.

De bootverbinding maakte deel uit van de spoorverbinding tussen Amsterdam, via Zaandam, naar Leeuwarden en werd uitgevoerd door de HSM (ook wel HIJSM) (Hollandsche IJzeren Spoorweg – Maatschappij).

Deze maatschappij voerde sinds 1886 de exploitatie van de Hoornse Lijn en exploiteerde sinds 1890 de lijn Stavoren – Enkhuizen. In 1902 werd de Enkhuizen II en in 1909 de Leeuwarden in dienst gesteld. Iedere pont kon 10 wagons met een gezamenlijk gewicht van 150 ton vervoeren.

In 1927 werd de Stavoren verkocht aan de Maatschappij tot Uitvoering der Zuiderzeewerken in verband met de inpoldering van de Wieringermeer en de aanleg van de Afsluitdijk. Na het beëindigen van deze Zuiderzeewerken werd het schip van de hand gedaan en lag het tot 1937 in Hendrik-Ido-Ambacht afgemeerd.

In dat jaar werd het gekocht door het Onderwijsfonds voor de Scheepvaart waarna het werd verbouwd bij de N.V. Scheepsbouwwerf v/h C.M. van Rees in Sliedrecht. Van Rees bracht een nieuwe bodemplaat aan ter vervanging van de oude, die op veel plaatsen was doorgeroest.

Vervolgens bracht de firma Van Andel & Vet in Sliedrecht de bovenbouw aan en werden er slaapvertrekken voor 16, later uitgebreid naar 24, jongens ingericht.

Toen het schip klaar was werd het omgedoopt tot Koningin Wilhelmina en werd het naar Amsterdam-Noord gesleept waar het internaatschip werd afgemeerd in de Sixhaven. Het internaatschip werd op 2 september 1938 in gebruik gesteld. De schippers die hun kind op deze school plaatsten moesten Fl. 5,00 per week school- en kostgeld betalen.

In de bezettingsjaren werd De Koningin Wilhelmina omgedoopt tot O.F. 5 en op 23 oktober werd het gevorderd door de Duitse bezetter. Na de bevrijding kwam het schip totaal uitgewoond en deels gesloopt terug. Het Onderwijsfonds liet het schip herstellen, waarna deze op 1 september 1946 weer als school en internaat in gebruik werd genomen.

Na de bouw van een nieuwe school op de wal werd De Koningin Wilhelmina verbouwd tot puur internaatschip voor 180 leerlingen.

Nadat in 1967 een nieuwe dagschool met internaat aan de Sloterplas in Amsterdam in gebruik was genomen, werd het schip op 20 maart 1968 gekocht door de Zaanse musicus Joop van Enkhuizen. Van Enkhuizen liet het naar Zaandijk verschepen en het schip transformeerde tot een Chinees-Indisch restaurant.

De naam werd veranderd in De Koperslager, naar molen De Koperslager. Een in 1724 gebouwde oliemolen die op 28 juli 1964 zo jammerlijk is verbrand en iets ten zuiden stond van de plek waar het schip was afgemeerd.

Er waren 2 deuren, 1 voor het restaurant en 1 voor het afhalen. Het linkerdeel is later verbouwd tot bar dancing. Lange tijd was de dancing van voormalige profvoetballer en Zaandijker Terry Hendriks, die de zaak in 1995 verkocht.

In 1997 kwam discotheek La Luna in De Showboat. Deze dansgelegenheid was omstreden, omdat de eigenaar biologische drugs zou verkopen. La Luna verdween kort na de opening alweer.

In september 1997 opent de Amsterdamse Froukje Koeman-Foekens met steun van het Zaandamse schoonmaakbedrijf Foekens, dat van haar broer was, de nog steeds aanwezige parenclub.

De club heeft te maken gehad met enkele tegenslagen. Zo brak er op 9 januari 2007 brand uit en begin december raakte het schip lek waarbij de brandweer de boot heeft leeggepompt en het lek provisorisch heeft gedicht.

Tegenwoordig is de club eigendom van Dew Harnam. Een bezoek aan de club is niet gratis. Er zijn verschillende prijzen voor mannen, vrouwen en koppels variërend tussen € 15 en € 120. Het verschilt ook nog op welke dag je gaat.

Rechts van De Showboat zien we het 19e-eeuwse pakhuis De Vereniging, dat halverwege de jaren ‘70 door C. De Ruiter werd ingericht als veilinghuis en op 23 februari 1979 is verbrand.

Achter het pakhuis zien we de voormalige havermoutfabriek De Grootvorst. De fabriek was in 1926/1927 gebouwd als veevoederfabriek Het Vette Schaap, naar de gelijknamige oliemolen die hier tot 1911 heeft gestaan.

In 1932 is het complex uitgebrand. De opstallen werden gekocht door de firma Vis uit Amsterdam, die het inrichtte als havermoutfabriek. Deze fabriek werd in 1953 geliquideerd, waarna het werd gekocht door Cacao de Zaan die het pand gebruikte als cacaobrekerij. In de jaren ‘70 werden deze werkzaamheden beëindigd. In 1981 werd de fabriek gesloopt, nadat het op 27 juli van dat jaar grotendeels was uitgebrand. In 1990 werden er vier dubbele woonhuizen op het terrein gebouwd.

Bekijk hier alle fototijdreizen.

Tekst en foto 2026: Bert Versteeg. Bronnen: Beeldbank De Zaansche Molen, Zaanwiki, Zaans Erfgoed.