In de Fototijdreis van deze week nemen we je mee naar Zaandijk waar sinds 1968 een schip ligt afgemeerd dat we heden ten dage kennen als De Showboat.
De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op één plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw ‘dezelfde’ foto. Zoek de verschillen…
De oude foto is gemaakt in augustus 1976 bij de Lagedijk ter hoogte van het gemaal het Leven, gezien richting het zuiden. Bert Versteeg maakte de eigentijdse foto.
De Showboat
De geschiedenis van het schip begon ongeveer 127 jaar geleden, toen het werd gebouwd door de Rotterdamse werf Rijkee & Co. Het schip, De Stavoren, dat 66 meter lang en 12 meter breed is, werd vanaf 13 september 1899 ingezet als spoorpont. Het voer met goederenwagons heen en weer tussen Enkhuizen en Stavoren.
De bootverbinding maakte deel uit van de spoorverbinding tussen Amsterdam, via Zaandam, naar Leeuwarden en werd uitgevoerd door de HSM (ook wel HIJSM) (Hollandsche IJzeren Spoorweg – Maatschappij).
Deze maatschappij voerde sinds 1886 de exploitatie van de Hoornse Lijn en exploiteerde sinds 1890 de lijn Stavoren – Enkhuizen. In 1902 werd de Enkhuizen II en in 1909 de Leeuwarden in dienst gesteld. Iedere pont kon 10 wagons met een gezamenlijk gewicht van 150 ton vervoeren.
In 1927 werd de Stavoren verkocht aan de Maatschappij tot Uitvoering der Zuiderzeewerken in verband met de inpoldering van de Wieringermeer en de aanleg van de Afsluitdijk. Na het beëindigen van deze Zuiderzeewerken werd het schip van de hand gedaan en lag het tot 1937 in Hendrik-Ido-Ambacht afgemeerd.
In dat jaar werd het gekocht door het Onderwijsfonds voor de Scheepvaart waarna het werd verbouwd bij de N.V. Scheepsbouwwerf v/h C.M. van Rees in Sliedrecht. Van Rees bracht een nieuwe bodemplaat aan ter vervanging van de oude, die op veel plaatsen was doorgeroest.
Vervolgens bracht de firma Van Andel & Vet in Sliedrecht de bovenbouw aan en werden er slaapvertrekken voor 16, later uitgebreid naar 24, jongens ingericht.
Toen het schip klaar was werd het omgedoopt tot Koningin Wilhelmina en werd het naar Amsterdam-Noord gesleept waar het internaatschip werd afgemeerd in de Sixhaven. Het internaatschip werd op 2 september 1938 in gebruik gesteld. De schippers die hun kind op deze school plaatsten moesten Fl. 5,00 per week school- en kostgeld betalen.
In de bezettingsjaren werd De Koningin Wilhelmina omgedoopt tot O.F. 5 en op 23 oktober werd het gevorderd door de Duitse bezetter. Na de bevrijding kwam het schip totaal uitgewoond en deels gesloopt terug. Het Onderwijsfonds liet het schip herstellen, waarna deze op 1 september 1946 weer als school en internaat in gebruik werd genomen.
Na de bouw van een nieuwe school op de wal werd De Koningin Wilhelmina verbouwd tot puur internaatschip voor 180 leerlingen.
Nadat in 1967 een nieuwe dagschool met internaat aan de Sloterplas in Amsterdam in gebruik was genomen, werd het schip op 20 maart 1968 gekocht door de Zaanse musicus Joop van Enkhuizen. Van Enkhuizen liet het naar Zaandijk verschepen en het schip transformeerde tot een Chinees-Indisch restaurant.
De naam werd veranderd in De Koperslager, naar molen De Koperslager. Een in 1724 gebouwde oliemolen die op 28 juli 1964 zo jammerlijk is verbrand en iets ten zuiden stond van de plek waar het schip was afgemeerd.
Er waren 2 deuren, 1 voor het restaurant en 1 voor het afhalen. Het linkerdeel is later verbouwd tot bar dancing. Lange tijd was de dancing van voormalige profvoetballer en Zaandijker Terry Hendriks, die de zaak in 1995 verkocht.
In 1997 kwam discotheek La Luna in De Showboat. Deze dansgelegenheid was omstreden, omdat de eigenaar biologische drugs zou verkopen. La Luna verdween kort na de opening alweer.
In september 1997 opent de Amsterdamse Froukje Koeman-Foekens met steun van het Zaandamse schoonmaakbedrijf Foekens, dat van haar broer was, de nog steeds aanwezige parenclub.
De club heeft te maken gehad met enkele tegenslagen. Zo brak er op 9 januari 2007 brand uit en begin december raakte het schip lek waarbij de brandweer de boot heeft leeggepompt en het lek provisorisch heeft gedicht.
Tegenwoordig is de club eigendom van Dew Harnam. Een bezoek aan de club is niet gratis. Er zijn verschillende prijzen voor mannen, vrouwen en koppels variërend tussen € 15 en € 120. Het verschilt ook nog op welke dag je gaat.
Rechts van De Showboat zien we het 19e-eeuwse pakhuis De Vereniging, dat halverwege de jaren ‘70 door C. De Ruiter werd ingericht als veilinghuis en op 23 februari 1979 is verbrand.
Achter het pakhuis zien we de voormalige havermoutfabriek De Grootvorst. De fabriek was in 1926/1927 gebouwd als veevoederfabriek Het Vette Schaap, naar de gelijknamige oliemolen die hier tot 1911 heeft gestaan.
In 1932 is het complex uitgebrand. De opstallen werden gekocht door de firma Vis uit Amsterdam, die het inrichtte als havermoutfabriek. Deze fabriek werd in 1953 geliquideerd, waarna het werd gekocht door Cacao de Zaan die het pand gebruikte als cacaobrekerij. In de jaren ‘70 werden deze werkzaamheden beëindigd. In 1981 werd de fabriek gesloopt, nadat het op 27 juli van dat jaar grotendeels was uitgebrand. In 1990 werden er vier dubbele woonhuizen op het terrein gebouwd.
Bekijk hier alle fototijdreizen.
Tekst en foto 2026: Bert Versteeg. Bronnen: Beeldbank De Zaansche Molen, Zaanwiki, Zaans Erfgoed.
ja, het waren Joop en Rita. Die de koffiebar hadden. En......toen nog echt koffie en niet waar koffiebar nu voor staat.
Ron, broer van Joop.
die brand van de molen kan ik mij nog goed herinneren.de ratten vlogen alle kanten op
Wat leuk Peter, dat jij daar op school gezeten hebt.
Toen de boot aankwam, zat er aan de rechterkant een gymlokaal en aan de linkerkant klaslokalen.
En onder de klaslokalen zat een slaapzaal met allemaal stapelbedden. En direct onderaan de trap naar beneden zat een keuken.
Dat moest er allemaal uit, om een geschikte ruimte te maken voor een bar dancing en een restaurant.
reactie op Carel.
ik weet niet wie er allemaal op de showroom geweest zijn. mijn broer organiseerde dat, samen met Rita, zijn vrouw.
De koperslager in de brand weet ik nog goed. Ik moest bij m’n tante slapen want pa en ma hadden feest. Van slapen kwam weinig met overal brandweer sirene, blauwe zwaailichten en vuurgloed van het laaiende vuur. Overal brandweermateriaal in de koperslagerstraat en uiteraard over de lagedijk. De dagen erna werden de smeulende resten naar de overkant gebracht, ergens nabij of op de kalverringdijk/enge Wormer waar het nog lang na smeulde die brokken balken en planken. En dan later ook als jongvolwassene naar de showboat waar je als zaandammer op je hoede moest zijn voor de zaandijkers, paar biertjes naar binnen werken en met een blauw oog naar huis. Mooie tijden.
Wát een geweldige eerlijke reacties ! Geweldig! heerlijk om te lezen!
Die brand van 1981 kan ik mij nog wel herinneren. De volgende ochtend erheen gefietst en staan kijken naar die smeulende hoop puin.
pure nostalgie. mijn eerste Chinese maaltijd ooit daar gegeten. later werd het minder onschuldig en waren de nachten lang in de discotheek. Enkel goede herinneringen. Nu wonende in oud Zaandijk laten we de parenclub voor wat het is
Een deel van het personeel van het Chinese restaurant sprak zeer gebrekkig Nederlands - of beter gezegd: helemaal niet. Toen de ober ons na een bezoek aan het restaurant uitgeleide deed, zei hij: 'eet smakelijk'.
Toen waren er waarschijnlijk nog geen Nederlandse taallessen zoals in deze tijd. De koks werkten hard in de keuken. Weing tijd voor taallessen, Toch grappig: Eet smakelijk. De ober deed zijn best.
Jeetje ik kan hier hele epistels over schrijven. De Showboat in de jaren '90 was fantastisch. Eind jaren '80 / begin jaren '90 was ik een frequente bezoeker van de Showboat. Een prachtige tijd met typische jaren '8o muziek als de Bronski Beat en Cher. 'S avonds op de fiets met mijn maten Marco, Hans, Jeroen, Edwin, Ron, Sydney met zijn vriendin, Brenda en haar toenmalige vriend vanuit Zuiddijk via de Westzijde naar de Showboat . De uitsmijter kenden we heel goed en werd hij door ons rijkelijk beloond door onze fooien. Met nummers als never say goodby van The Communards stonden we stomdronken op de vloer te dansen.
Ook leuke vrouwen ontmoet waar ik nog wat relaties kreeg als twintiger.
en de maandag erop weer naar Verkade om te werken en 's avonds naar de sportschool om het weekend erop weer naar de Showboat te gaan. De tijd stond stil....
Nadat Joop van Enkhuizen de boot had gekocht, is daar eerst aan de linker kant een dancing gemaakt en aan de rechter kant een restaurant met daaronder een onderwaterbar.
Daarna is de boot verkocht aan dhr. van der Wiele.
Wat er daarna allemaal met de boot gebeurd is weet ik niet.
De voorgeschiedenis klopt wel.
Met dank aan de schrijver,
Ronald van Enkhuizen. broer van Joop
Ik heb iemand gesproken die een tijdje gewerkt heeft bij jullie, zij was de vrouw van een vriend van Joop, hij heette Harry ten Siethoff, hij was drummer en speelde ook met Joop samen. Zegt die naam jou iets?
Nee, daar hield ik me niet mee bezig. Ik haalde iedere zaterdag kratten frisdrank op bij de groothandel en lege flessen retour.
De Showboat vaak genoeg geweest. Eén keer kwam André Hazes optreden kwam al gezopen aan. Verder vaak geweest o.a. ook bij de miljonairs die er optraden en die beneden repeteerde. Mooie tijd.
aaf ik durf wel te zeggen dat ik in de parenclubs ben geweest na mijn scheiding. ieder heeft wel een behoefte om wat te voelen toch.
Als school voor de Rijn Kust en Binnenvaart, heb ik een jaar aan boord gezeten. Was 1965 en het schip lag aan de Grasweg naar het Shell laboratorium in Amsterdam Noord.
Meest rechter gedeelte dat jaren leeg stond en niet tot de club showboat hoort met wel eigen entree zit nu een Bulgaarse disco voor hoofdzakelijk arbeidsmigranten.
Ouderen kennen de Showboat nog als dancing en wellicht ook als parenclub maar daar is nooit iemand geweest?
Club Showboat is een parenclub. Dus niet voor iedereen.
Met boven de bar en dansvloer.
Beneden is de kleedruimte, douches, wc's, lockers, winkeltje en de diverse ruimtes om te sexen. Ziet er een beetje vergane glorie uit.
Als invalide keer getest ivm toegankelijkheid. Totaal ongeschikt. Overal trappetjes of drempels en vooral ongelofelijk onbeschoft personeel. Zo behandel je een hond nog niet.
Je reinste discriminatie om maar eens dit woord te gebruiken. De eigenaar en de gemeente moeten zich schamen om zo mensen met een beperking, de vrijheid van sex te ontnemen.
Wel aaanrader om als stel keer heen te gaan want de liefde en/of lust gaat door de maag, er wordt een heerlijk buffet geserveerd, veel gratis consumpties en dat voor weinig inclusief spannende erotische ruimtes.
Leef het leven ook als je invalide bent of langzaam wordt door een bv immuun ziekte.
The show must go on, ook al ga je langzaam ten onder. Zoek nog een vrouwelijke reddingsboei.
In 1967 was ik samen met Ekke Boersma, platendraaier in koffiebar de Schuur in de Parkstraat in Zaandam. Eigendom van inderdaad Joop en Rita(?) van Enkhuizen. Ekke was van de soulmuziek en ik deed de underground. Toen Joop de Showboot kocht ging Ekke volgens mij mee als dj naar de Showboot. Voor mij einde "carrière" vanwege de niet dansbare underground muziek. Zo speelde de Showboot even een plaatsje in mijn leven. Eerlijkheidshalve: ik ben nooit op de boot geweest.....
koffiebar de schuur was in 1967 niet meer van joop en rita maar van frits ostman ,ik werkte daar namelijk met mijn vriendin magda en er werd al behoorlijk gedeald achter onze rug om door ene appie uit amsterdam wisten wij veel waren zo groen als gras vonden het wel opvallend dat er regel matig een vw voor de schuur stond met twee figuren er in ,bleken later agenten in burgerkleding.