De verkiezingsuitslag in Oostzaan laat weinig ruimte voor interpretatie. De VVD is opnieuw veruit de grootste partij. Met afstand. 6 van de 13 zetels En dan voelt een restzetel al snel als een cadeautje. Dat is ook te begrijpen op zo’n verkiezingsavond, in de roes van de overwinning.

Maar wie dat cadeautje uitpakt, ziet al snel dat er ook een forse verantwoordelijkheid in zit. Dat er ook een rekening bij zit. En die moet betaald worden.

Opvallend aan deze verkiezingen was de lijn van de VVD. Alsof de partij de afgelopen jaren niet zelf aan het roer heeft gestaan. Alsof zij niet sinds 2010 de grootste partij is in Oostzaan. Terwijl juist die partij jarenlang het bestuur bepaalde en richting gaf. Vlak voor de verkiezingen leek dat verleden even geen rol meer te spelen.

Dat is geen uniek lokaal fenomeen. Ook landelijk is zichtbaar dat deze partij stevige standpunten inneemt, bijvoorbeeld op asiel en migratie, terwijl concrete maatregelen vaak uitblijven. Die strategie blijkt effectief. Ook in Oostzaan.

Daar zie je dat terug in de praktijk. Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen, terwijl tegelijkertijd campagne wordt gevoerd met de leus ‘Voor Oostzaners, door Oostzaners’. Dat schuurt. Niet omdat opvang verkeerd is, maar omdat bestuur en boodschap uit elkaar lopen. Dat er geen verantwoording wordt genomen voor beleid dat je zelf hebt gevoerd.

Met deze uitslag komt de verantwoordelijkheid nog nadrukkelijker bij de VVD te liggen. Veel kiezers hebben op de partij gestemd in de hoop dat een fusie wordt voorkomen. Dat sentiment is begrijpelijk. Groot is niet automatisch beter en fusies lossen niet alle problemen op. Oostzaners willen het liefst zelfstandig blijven. Heel begrijpelijk.

Maar niets doen is ook geen optie meer.

De realiteit is dat kleine gemeenten steeds meer onder druk staan. Wetgeving, uitvoering en financiën zijn zo ingericht dat zelfstandig blijven lastiger wordt. Dat is geen nieuwe constatering. De VVD weet dat. De VVD wist dat ook al vóór deze verkiezingen.

De vraag is nu wat de partij met die kennis gaat doen. Nu zullen ze wel moeten. 

De formatie zal niet eenvoudig zijn. Elke mogelijke coalitiepartner is aanzienlijk kleiner. Dat maakt samenwerking kwetsbaar. Voor kleinere partijen is instappen niet zonder risico. De kans om opgevreten te worden is zeer groot. 

Het “cadeautje” van de restzetel vergroot de machtspositie van de VVD, maar maakt de bestuurlijke opgave niet per se eenvoudiger. Daarmee komt de kernvraag op tafel. Wat wordt de koers? Een serieuze poging om zelfstandig te blijven, met alle beperkingen die daarbij horen? Of een rituele dans voor de bühne met Landsmeer en Wormerland, om uiteindelijk toch bij een fusie met een grotere gemeente uit te komen?

En wat als het proces te lang duurt en de druk verder oploopt? Met als uitkomst een gedwongen aansluiting bij Zaanstad, iets waar een groot deel van de bevolking zich juist tegen heeft uitgesproken. En dat het advies van de Burgeradviesraad om naar Purmerend kijken niet meer gevolgd kan worden. Wat als na jarenlang beleid van diezelfde VVD de lokale schatkist echt leeg is en je echt gedwongen wordt?

Dan wordt de prijs van deze verkiezingswinst zichtbaar. Dan moet het cadeautje betaald worden. En niet door de VVD, maar door de Oostzaanse burger.

De leus was dat Oostzaan niet in de uitverkoop gaat. Maar als verkiezingsretoriek en de werkelijkheid te ver uit elkaar gaan lopen dreigt een andere uitkomst.

Dan is Oostzaan niet verkocht. Maar weggegeven. Puur voor electoraal gewin. 

Door Steve Smit.