De gemeenteraad van Zaanstad dreigt zijn directe invloed op de Stichting de Zaanse Schans kwijt te raken. In een raadsvoorstel wordt aankomende donderdag de raad gevraagd akkoord te gaan met een statutenwijziging waarbij de formele goedkeuringsbevoegdheid voor toekomstige wijzigingen wordt overgedragen aan B&W.
In de huidige statuten van de stichting is de rol van de gemeenteraad duidelijk vastgelegd. Artikel 14 lid 3 bepaalt dat elke wijziging van de statuten pas kan plaatsvinden na schriftelijke goedkeuring van de raad. In de nieuwe versie van de statuten verdwijnt die bepaling. In plaats daarvan komt de bevoegdheid volledig bij het college van B&W te liggen (artikel 16.3).
De juridische noodzaak voor de fusie leunt op het oordeel van de accountant. Dat bureau meldt dat een zelfstandig voortbestaan van de Vastgoed N.V. ‘onmogelijk’ is. Die accountant wordt, volgens de statuten, direct door het stichtingsbestuur aangewezen en betaald.
Volgens de gemeente past deze wijziging beter bij het ‘duale stelsel’ van gemeentebestuur. In dat systeem bestuurt het college en controleert de raad op afstand. Vanuit dat perspectief zou het logischer zijn dat het college ook de formele zeggenschap krijgt over wijzigingen in de statuten.
Toch is het concrete effect dat de raad hiermee zijn laatste directe instrument om invloed uit te oefenen op de governance van de Zaanse Schans uit handen geeft. Waar de raad nu nog formeel moet instemmen, kan ze straks alleen nog reageren.
Zienswijze als alternatief
Om de raad toch een rol te laten houden, stelt het college voor dat de raad bij ingrijpende statutenwijzigingen en bij de vaststelling van de ontwikkelstrategie om een zienswijze wordt gevraagd. Dat betekent dat raadsleden hun mening kunnen geven voordat een besluit wordt genomen.
Het verschil met de huidige situatie is groot. Een zienswijze is juridisch niet bindend. Het college kan die meenemen in de afweging, maar is er niet aan gebonden: ‘We nemen het mee.’ De uiteindelijke beslissing ligt dus volledig bij het college.
Brede herstructurering
De statutenwijziging staat niet op zichzelf. Ze maakt deel uit van een bredere herstructurering van de organisatie rond de Zaanse Schans. Daarbij fuseert Stichting de Zaanse Schans met haar volledige dochteronderneming Zaanse Schans Vastgoed N.V.
In de nieuwe structuur krijgt de stichting een Raad van Toezicht met een directeur-bestuurder. De eerste toezichthouders worden gevormd door de huidige bestuursleden Martin Berendse, Jaap Reijnders en Josette de Goede. Het college van B&W krijgt de bevoegdheid om leden van de Raad van Toezicht te benoemen (na ‘bindend’ advies).
Bewoners en ondernemers
Ook de positie van het Overleg Zaanse Schans (OZS), waarin bewoners, ondernemers, bewoners, musea en erfgoedpartijen en de gemeente vertegenwoordigd zijn, verandert. Waar dit overleg nu nog instemmingsrechten heeft op bepaalde onderdelen, wordt het in de nieuwe opzet een adviserend orgaan zonder formele beslissingsmacht.
De tijd waarop dit raadsvoorstel wordt ingediend, zo vlak voor de verkiezing, is interessant. Maar er zit enige haast achter de plannen. De Belastingdienst heeft toegezegd dat de fusie en de overdracht van het monumentale vastgoed zonder overdrachtsbelasting kunnen plaatsvinden, op voorwaarde dat de juridische fusie in de eerste helft van 2026 wordt afgerond.
Lokaal Zaans gaat een motie indienen waarin wordt gevraagd de besluitvorming voorlopig aan te houden. De partij wijst erop dat door de fusie vastgoed en exploitatie in één organisatie worden ondergebracht. Daarmee verdwijnt de huidige juridische scheiding tussen de monumentale panden en de bedrijfsactiviteiten. Volgens Lokaal Zaans kan dat betekenen dat het erfgoed op de Zaanse Schans kwetsbaarder wordt als de stichting ooit financieel in de problemen komt. De partij wil daarom eerst een risicoanalyse en een onderzoek naar alternatieve organisatiestructuren waarin vastgoed en exploitatie gescheiden blijven.
Door: Merel Kan en Piet Bakker op basis van stukken voor de gemeenteraad van 12 maart 2026 en contact met Marianne de Boer over de LZ-motie. Foto: De Orkaan.
Het motto van de de Zaanse Schans: “De leugen regeert”.
Op zich zal de beperking van de invloed van de gemeenteraad weinig veranderen. De raad bestond bij alle Zaanse Schans plannen (en bijbehorende mislukkingen) van de afgelopen decennia gewoonlijk in grote meerderheid uit brave ja-knikkers.
Maar met de fusie van de Stichting en de NV zijn we weer terug bij de rampzalige situatie van vóór 2010, die rechtstreeks leidde tot de oprichting van de NV. Dezelfde NV die nu weer om zeep geholpen wordt. Daarmee is ook de troebele vermenging van tegengestelde belangen en dubieuze doelstellingen weer terug. Leve de vooruitgang.
Op zich was het onderbrengen van de (meeste) panden in een aparte organisatie (de Vastgoed NV) in 2010 een uitstekend idee, alleen de manier waarop (verkoop) was een rampzalige vergissing. Plannetje van drie wethouders met instemming van de raad.
De accountant: “zelfstandig voortbestaan van de Vastgoed N.V. ‘onmogelijk’”. Een keiharde leugen. De exploitatie van de panden was op zich altijd al prima rendabel. Dat was ook binnen de Vastgoed NV zo. De waarheid is dat de Stichting de Zaanse Schans de NV het voortbestaan onmogelijk heeft gemaakt door de NV te belasten met een lening waar de NV geen cent van gezien en waarvan de opbrengst volledig naar de Stichting is gegaan. De hee-en-weer verkoop/koop van de panden was een zelfverrijkend één-tweetje van de Stichting met zichzelf, met dank aan Stadsherstel. En de raad sliep rustig verder.
De echte oplossing zou zijn:
1. Kwijtschelding van de schuld van de Vastgoed NV aan de Stichting.
2. De NV nog verder losmaken van de Stichting. Bijvoorbeeld beheer en onderhoud uitbesteden.
3. Op termijn: nog meer panden in de NV onderbrengen.
Dan is het behoud van erfgoed gewaarborgd en kan de Stichting zich volledig storten op haar grote liefde, het toerisme. Of kan opgeheven worden. Dan nog wel even de parkeergelden eerlijk verdelen.
Dit begint op "Pyongyang aan de Zaan" te lijken.
Enige inspraak wordt op deze manier dus nagenoeg onmogelijk gemaakt.
Tja, goede ideeën of tegenspraak is allemaal maar lastig natuurlijk.
Dit (onzalige) plan is dus vrijwel zeker rechtstreeks afkomstig van het College van B&W.
Voor mensen die niet weten wat ze moeten stemmen, kijk eens naar de samenstelling van dit College...
Laat de potten zwarte maar aanrukken.
Dit is absoluut té erg voor woorden. En dit net voor de verkiezingen erdoor jassen zou een aanslag op onze democratie zijn. Welke partij(en) heeft(hebben) dit trouwens ingebracht???????
Iedere keer als ik denk het kan niet erger, blijkt er toch weer een konijn uit de hoge hoed te komen. Dit kunnen én mogen we als Zaankanters niet laten gebeuren!
Laten we in de gaten houden welke partijen hier VOOR stemmen en ga DAAR dan niet op stemmen.
Het kan altijd nog erger, maar wat bedoelt u met de eerste regel van uw reactie?
Zwarte lak ?
Dit kan echt niet. Een veel te zware last op het college van burgemeester en wethouders.
Het past beter in "De regering regeert en de kamer controleert" als je die wijsheid ook van toepassing acht op een gemeentebestuur. Het bevordert de dualiteit, beperkt de directe betrokkenheid van de raad en -als dan de controle achteraf resteert- dan bevordert dat de onafhankelijkheid van de raad. Hopelijk wordt het dan ook normaler om een niet-functionerende wethouder een schop te geven.
Tenslotte willen we niet dat de betrokkenheid zo groot wordt dat raadsleden de vragen stellen en dan bij de wethouder gaan zitten om die vragen ook te beantwoorden, zoals dat wél gebeurde door een 2e kamerlid (hallootjes VVD).
Democratie??????