‘Als bijlage bij deze memo ontvangt u achter “een slotje” het beroepschrift’ schrijft de griffie aan de leden van de gemeenteraad op 15 januari 2026 (aan zichzelf dus want de griffie werkt in opdracht van de raad). Dat beroepschrift is van advocatenkantoor Stibbe en gaat over de bezwaren van de actiegroep ‘Houd de Zaanse Schans’ tegen het afschieten van een referendum over de afsluiting van de Zaanse Schans.

Waar de raad van Zaanstad de zaak op slot gooit, maakt Hou de Zaanse Schans Open de documenten openbaar. Het beroepsschrift staat – met 24 andere documenten – lekker openbaar op hun website (niet zwartgelakt). En waarom ook niet, waarom zou een beroepschrift in een gerechtelijke procedure (die zelf ook openbaar is) geheim moeten worden gehouden?

De raad gaf daar in een ‘Memo’ aan zichzelf een juridisch krakkemikkige motivering voor. Het beroepschrift zou namelijk ‘onderdeel uitmaken van de lopende juridische beroepsprocedure’ en ‘in een beroepsprocedure worden de stukken vertrouwelijk tussen de betrokken partijen gedeeld.’ Dus: ‘documenten uit een beroepsprocedure zijn dan ook niet openbaar voor eenieder.’

Procesbelang

Als De Orkaan om een motivatie vraagt, volgt een verwijzing naar ‘beleidsregels opgesteld over het actief openbaar maken van stukken. Openbaarmaking blijft achterwege op grond van artikel 5.1.2i in de Woo’ (Wet openbare overheid). Het is een ‘procesbelang’ van Zaanstad en het is informatie van een derde: ‘het is niet aan de verweerder om de stukken openbaar te maken’.

Dat is volgens De Orkaan in strijd met de Woo omdat alles wat bij de gemeenteraad ‘berust’ in principe openbaar is. Maar wat staat er eigenlijk in artikel 5.1.2i? Informatie wordt niet openbaargemaakt als openbaarmaking ‘niet opweegt tegen de volgende belangen’:

‘het goed functioneren van de Staat, andere publiekrechtelijke lichamen of bestuursorganen.’

Dit artikel noemen juristen het duizenddingenboekje van de Woo – als je het echt niet meer weet als overheid, beroep je je daarop. Maar het belang van De Orkaan moet worden afgewogen tegen het belang van geheimhouden door de raad. Dat gebeurt dus niet.

Vagevuur

Daar voegt de griffie – die namens de gemeenteraad optreedt – aan toe: ‘ook al rust er (nog) geen formele geheimhouding op een stuk, dan betekent het niet dat dat stuk dan automatisch openbaar moet worden gemaakt.’ Het is niet geheim, maar ook niet openbaar. Een soort van vagevuur tussen de hel en de hemel in.

De redenering is dus dat stukken die ‘onderdeel uitmaken van de lopende juridische beroepsprocedure’ geheim zijn ook al staat dat niet in de Woo. Die wet gaat uit van het omgekeerde: alles is openbaar, tenzij er sprake is van een duidelijke uitzonderingsgrond. Dat stukken ‘vertrouwelijk tussen de betrokken partijen worden gedeeld’ is aantoonbaar onjuist. Stibbe zet ze gewoon op de website. Dat ‘documenten uit een beroepsprocedure’ dus niet openbaar zijn is iets dat de gemeenteraad zelf vindt.

Vlaag van emotie

Het beroepsschrift met bijlagen is 298 pagina’s dik. Daarin wordt nog eens benadrukt dat de gemeenteraad de beslissing nam ‘ondanks het positieve advies van de referendumcommissie, de externe hoor- en adviescommissie en uitlatingen van de stadsadvocaat’ en dat de Initiatiefnemers ‘aan alle formele vereisten voldeden’. Dat de gemeenteraad het verzoek ‘zonder enige motivering’ heeft afgewezen zou volgens Stibbe ‘in een vlaag van emotie’ zijn gebeurd ‘zonder acht te slaan op de daarvoor geldende beginselen van behoorlijk bestuur’.

Alleen al vanwege het ontbreken van de motivering moet het besluit van de gemeenteraad worden vernietigd volgens Stibbe en moet de raad ‘worden opgedragen het inleidend referendumverzoek alsnog in te willigen’.

Commerciële belangen?

Dat een referendum vertragend zou kunnen werken, gaat het bij Hou de Zaanse Schans Open! niet in. Invoering per april 2026 was sowieso niet realistisch. Bij het Cultuurcluster werd dat ook aangevoerd en ook door de rechtbank van de hand gewezen. Volgens de gemeente zelf was het besluit ‘niet spoedeisend’.

In de gemeenteraad is gesteld dat commerciële belangen achter het referendumverzoek zitten en dat steunverklaringen onder verkeerde voorwendselen zijn verzameld. Daarmee worden volgens de advocaten 2.413 inwoners van Zaanstad die het referendumverzoek steunden ‘in een negatief daglicht’ gezet ’terwijl zij hun democratische rechten uitoefenen’.

De initiatiefnemers van het referendum zijn onder meer Ko Kraakman (beheerder van en wonend op de Kaasboerderij de Catharina Hoeve) en Ingrid Kraakman, Ruud Keinemans (restaurant D’Swarte Walvis, voorzitter Koninklijke Horeca Nederland afdeling Zaanstreek, woont op Zaanse Schans), Rob Bakker en Ina Bakker (bewoners Zaanse Schans), Frank Bosman (bewoner Zaanse Schans) en Jing Engels (ondernemer Zaanse Schans).

Door Piet Bakker op basis van Houd de Zaanse Schans Open (beroepschrift), Wet openbare overheid, Beleidsregels openbaarmaking door de Gemeenteraad van Zaanstad en eerder nieuws op De Orkaan. Foto: Michel Schermer.