Honderd jaar Bloemenbuurt Koog aan de Zaan

100 jaar geleden bouwde de ‘Coöperatieve Woningbouwvereeniging Volkshuisvesting’ de eerste 72 woningen in de Bloemenbuurt in Koog aan de Zaan.

Dat ging niet zonder slag of stoot. Beschuldigingen over verdwenen bakstenen leidden uiteindelijk tot het aftreden van een wethouder.

Door Giljam Klijn

In de jaren twintig en dertig werden nog eens een kleine 100 woningwetwoningen in de Bloemenbuurt Koog aan de Zaan gebouwd met als architecten Gulden en Geldmaker. De woningen zijn nu eigendom van Parteon.

In Koog aan de Zaan kwamen op 25 maart 1919 een vijftiental mensen bijeen om de Coöperatieve Woningbouwvereeniging ‘Volkshuisvesting’ op te richten.

Dat was niet de eerste woningbouwvereniging in Koog aan de Zaan. In 1910 hadden notabelen als burgemeester Maarschalk en fabrikanten T. Duyvis Egzn. en E. Honig woningbouwvereniging ‘De Woning’ opgericht. De Woning had in 1913 25 woningen aan de Zuiderkerkstraat gebouwd. De bestuurders van De Woning hadden ongetwijfeld goede bedoelingen, maar arbeiders wilden zelf aan het roer staan, dus daarom richten deze in 1919 hun eigen woningbouwvereniging op.

Volkshuisvesting

De sociaaldemocratische politieke partij SDAP deed het goed bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1919. Van de SDAP-gemeenteraadsleden in Koog aan de Zaan waren allemaal op één na bestuurslid van Volkshuisvesting, dus dat hielp bij de besluitvorming in de gemeenteraad.

In juli 1919 ging de gemeenteraad akkoord met de bouw van een eerste fase van 34 woningen aan het Troelstraplein, de Rozenstraat, Anjelierstraat en Vioolstraat, al snel gevolgd door de bouw van 18 en daarna nog eens 20 woningen aan Bloemstraat, Tulpstraat en Zuideinde.

Troelstraplein 1935 (Gemeentearchief)

De precieze datum van de eerstesteenlegging kennen we niet. In de notulen van de algemene ledenvergadering van 5 maart 1920 lezen we dat het bestuur niet aanwezig was bij de eerstesteenlegging. Dat levert kritiek op, waarop voorzitter Graftdijk zegt dat het bestuur zich niet met deze ceremonieën kan bezighouden, omdat het de vereniging centen kost. Bij de overhandiging van de eerste sleutels van zes woningen aan de Anjelierstraat in december 1920 zijn wel enkele autoriteiten aanwezig.

Nog steeds zijn deze 72 woningen met een fraaie architectuur te bewonderen.

Verdwenen stenen

Een paar jaar later is er gedonder. In de Telegraaf van 2 mei 1923, vlak voor de verkiezingen van september 1923 staat dat er ook in te Koog aan de Zaan sprake is van een woningbouwkwestie (net als eerder in Zaandijk). Er werden vraagtekens bij de integriteit van de arbeiders-woningbouwvereniging gezet.

Er zou met geld worden gesmeten, de boekhouding was slecht in orde, de bestuurders kregen salaris. Men sprak van een tekort van fl. 60.000. De stenen die in het opzichtersdagboek worden verantwoord, kloppen niet met de aantallen op de weekstaten. Er zouden 200.000 bakstenen zijn verduisterd. Dit is op basis van onderzoek van enige leden van de gemeenteraad, die niet tot de SDAP behoorden.

Bericht in De Telegraaf (verschil tussen Koog en Zaandam was toen ook al lastig.)

Een commissie van onderzoek werd ingesteld. In maart 1924, dus na de verkiezingen, pleit een onderzoeksrapport Volkshuisvesting vrij van fraude of zelfverrijking. Alle bakstenen zijn weer terecht en in de bouw verwerkt. Alleen had de regering nog kritiek dat met subsidie ledikanten zijn aangeschaft. Volkshuisvesting vond dat een goede besteding, maar zou het niet meer doen.

De uitslag van het onderzoek werkte als een boemerang, omdat één van de critici uit de gemeenteraad nu wethouder was. Deze moest aftreden en de SDAP kon weer wethouders leveren. Alle seinen stonden op groen: Volkshuisvesting kon weer bouwen, de gemeente gaf krediet en in 1925 werden 10 woningen aan de andere kant van de Tulpstraat gebouwd en in hetzelfde jaar 14 woningen en een winkel in de Breestraat en de andere kant van de Rozenstraat.

Gulden en Geldmaker

Ook later in de jaren twintig en begin jaren dertig bouwde Volkshuisvesting nog bijna 100 woningwetwoningen in de Hyacint-, de Narcis-, de Maria-, de Emma- en de Julianastraat en de Parallelweg. Ook met als architecten het architectenbureau Gulden en Geldmaker, wel wat saaier van architectuur dan de eerste 72 woningen, maar deze architecten staan in de architectuurwereld ook niet bekend om hun bijzondere architectuur, maar wel om hun goede indeling, waar je als bewoner uiteindelijk meer aan hebt.

Aankondiging aanbesteding, 1933

Ook de andere woningbouwvereniging De Woning bleef bouwen in de Zuiderkerkstraat e.o., zodat er in Koog aan de Zaan voor de oorlog aanmerkelijk meer woningwetwoningen zijn gebouwd dan in Zaandijk. Goede samenwerking met de gemeente is een belangrijke voorwaarde om woningwetwoningen tot stand te brengen, zo leren we.

De Woning en Volkshuisvesting fuseerden in 1968. Na nog enige fusies zijn de woningen nu eigendom van Parteon.


In de ‘Cultuurhistorische inventarisatie en waardering; Sociale woningbouwwijken 1900-1945’ van Zaanstad (2019) is het volgende te vinden over de buurt:

De Bloemstraat gaf toegang tot de buurt. In het midden van de wijk was een plantsoen ingetekend. Dit is kenmerkend voor de wijkjes van Gulden en Geldmaker waar altijd groen in centraal in de wijk aanwezig was. Van oorsprong was het een zeer weelderig plantsoen.

De architectuur is herkenbaar als van Gulden en Geldmaker met de markante mansardekappen met forse overstekken, mee ontworpen dakkapellen, roedenverdeelde ramen en oog voor detaillering.”

De foto helemaal boven komt uit het gemeentearchief (1961). De Orkaan maakte op dezelfde plek opnieuw een foto. Nog steeds spelen er kinderen op het plein.

Onder: Troelstraplein nu (foto’s: De Orkaan).

21 reacties op Honderd jaar Bloemenbuurt Koog aan de Zaan

  1. gerard van Sante schreef:

    Prachtige wijk, dankzij funderingsherstel van zo’n 300 woningen rond 1980 nog jaren goed te onderhouden.

  2. Nolda van Vuure schreef:

    Wat een bijzonder &interessant Artikel : over de bloemenbuurt de geschiedenis! &het Troelstraplein! Heel leuke herinneringen gaan door me heen 🍀☀️✨van het spelen aldaar : als buurkinderen , vriendinnen vrienden &klasgenootjes ! Dank voor het delen ook van de leuke foto ,s van hoe het er vroeger&hedendaags uit ziet 🍀☀️😉🌻👌Hartelijke groeten , Nolda van Vuure

  3. Janneke de Vries schreef:

    Wat een leuk artikel, heel veel gespeeld vroeger op het Troelstraplein, wij woonden in de Leliestraat!

  4. Thea Hendriks-Gerssen schreef:

    Geboren en getogen in de Anjelierstraat. Was een leuk sociaal wijkje heb hier altijd tot 1974 met plezier gewoond.

  5. Wim Tolman schreef:

    Heel leuk om te lezen, we hebben hier jaren lang met plezier gewoond en ik woon hier al zo’n 53 jaar, kinderen (3) zijn allang het huis ui en ben reeds 24 jaar alleen en woon er nog fijn. Bedankt nog voor het leuke artikel. Wim Tolman

  6. Fred jacobsen schreef:

    Dag thea..volgens mij was jij mijn buurmeisje..wij woonden bloemstraat 7 in 1973..mijn vader kwam dat jaar te overlijden en ik ben met mijn moeder verhuisd naar assendelft..en volgens mij hebben wij ook autorijles gehad van dezelfde rijschool..klaas van ingen uit oostzaan..met ern ford capri…met vriendelijke groet fred jacobsen

  7. Fred jacobsen schreef:

    Ik zag deze naam staan en dacht dit kan niet missen..dit is een buurmeisje van 45 jaar geleden

  8. Jan Leguijt schreef:

    Beste Giljam, wat weer een leuk en lezenswaardig artikel. In het boekje “Honderd jaar woningwet in Zaanstad 1901-2001” vond ik nog een leuke aanvulling voor je over de plattegrond van de Bloemenbuurt. Hierbij het volledige citaat:

    *** Tijdens de bouw ontstond echter flinke ruzie tussen de gemeente en de bouwvereniging. In strijd met het raadsbesluit bleek nl aan de Rozenstraat zes woningen extra te zijn gebouwd terwijl de zes woningen aan de Vioolstraat waren komen te vervallen. Hierdoor moest de Rozenstraat 70 meter worden verlengd waardoor de plattegrond van de buurt heel anders werd. Volkshuisvesting moest een nieuwe aanvraag indienen voor de huizen aan de Rozenstraat. Hierbij moest ‘uiterste zuinigheid worden betracht’ want de wijze van optreden van de vereniging vervulde het gemeentebestuur ‘met het oog op de gemeente-financiën met huivering’. Omdat de huizen inmiddels waren gebouwd kon de gemeente weinig aan de veranderingen doen en daardoor is de Rozenstraat tot op de dag van vandaag 70 meter langer dan de bedoeling was. Niemand ligt hier meer wakker van. ***

  9. Liesbeth Rijken-Kralt schreef:

    In 1976 kwamen wij in de Hyacintstraat wonen. Onze drie kinderen groeiden er op. Het was altijd weer een feestje om thuis te komen als we de Breestraat inreden. Thuis in deze, toen nog veel groenere, en rustige wijk. Na 31 jaar verhuisd naar Wormer maar in de Boemenbuurt en de mooie Kogerkerk komen we graag. Rond 1980 op 30 april feest Koninginnedag op het Troelstraplein, georganiseerd door Ons Huis. Ik hielp als vrijwilliger. Eerste klus: hondendrollen van het gras verwijderen. Toen kon er gespeeld en gevierd worden. Het werd een prachtige dag.
    Dank voor dit leuke en interessante artikel.

    • Kees de Lange schreef:

      Liesbeth, voormalige buurvrouw!!
      Hartelijke groet Kees

      • Cor Gerssen schreef:

        Ik ben in 1947 geboren op Anjelierstraat 6. In mei 1958 verhuisden wij naar Anjelierstraat 2, het huis waar vroeger mijn opa en oma Gruijs woonden. Ik heb daar tot 1970 gewoond. Nog altijd een mooi wijkje waar ik zo af en toe met plezier weer eens door heen rijd.

    • Yvonne Klomp schreef:

      Dag Liesbeth, wij zijn jaren buren geweest op de Hyacintstraat. Wij op nr.12. Berichtje voor Merk. Organist Gert van Hoef speelt zondag 11oktober a.s.om 15.oo uur in de Womerveerse Vermaning.

  10. Bert Versteeg schreef:

    Dat de straatnamen in Bloemwijk naar bloemen zijn vernoemd komt waarschijnlijk doordat houtzaagmolen De Tulp er heeft gestaan.
    De windbrief voor deze molen die stond op een erf aan de Hyacintsraat, iets ten oosten van de Tulpstraat. is afgegeven op 20 januari 1660 aan Jan Evertsz.
    De molen had een dubbele functie en was ingericht als tabakstamper en veerzsger.
    Vervolgens werd de molen ingericht als wagenschotzager en weer later als balkenzager.
    Omstreeks 1840 kwam de molen in het bezit van de familie Honig die tot 1894 met de molen bleef werken.
    In dat jaar werd de molen afgebroken en in Hoofddorp herbouwt als korenmolen waar hij in 1926 is verbrand.
    De schuren van de molen werden niet gesloopt en er werd een motor in geplaatst.
    In de loop der jaren werd zagerij De Tulp vegroot en verbeterd en in 1935 werd het bedrijf geliquideerd en werden er woningen op het terrein gebouwd.

    • Dick Wools schreef:

      Ik weet het niet zeker, maar ik heb het vermoeden dat het stenen elektra gebouw achter de Hyacinthstraat (schrijfwijze zoals toen ik er woonde van 1958-1969 op no 5) naast de steeg naar de Emmastraat, nog een overblijfsel is van de kisten fabriek De Tulp. Mijn grootvader had zijn timmerwerkplaats op dat pleintje, het dichtst bij de Hyacinthstraat. Er is ook nog een foto van molen De Koekoek en de bijbehorende woning en de sociale woningbouw op de achtergrond. Molen de Koekoek stond thv de winkel van P.Glas.

  11. Bert Versteeg schreef:

    Dick, de Koekoek stond iets zuidelijker dan de Tulp en was een oliemolen met een enkel oliewerk.
    Het molentje was gebouwd in 1627 en werd in 1668 verbouwd tot grauwpapiermolen.
    In 1847 werd de Koekoek gekocht door Frans Kuyk die er een korenmolen van maakte en de naam wijzigde in de Haan.
    Omdat het een kleine molen was werd hij meestal `t Haantje genoemd.
    De Haan bleef tot kort na 1903 korenmolen waarnamen er doppen mee ging verwerken en later ook houtmeel.
    Op 15 februari 1921 kreeg de molen bezoek van de rode haan en hij verbrandde tot op de palen.
    Het mooie woonhuisbleef behouden maar is in 1935 gesloopt t.b.v. woningbouw.
    Of het elektra huisje bij zagerij de Tulp heeft behoord betwijfel ik, vermoedelijk is dat gesloopt en is er een nieuw huisje gebouwd.
    In mijn vorige reactie vertelde ik dat de Tulp veerzager was.
    Veren zijn dunne latten die werden gebruikt om naden tussen de planken van vloeren te dichten.
    Naast veren werden er in veerzagers van planken ook allerlei latten gezaagd.

  12. C. Smit schreef:

    Bert Versteeg wat een interessante informatie voegt u toe aan dit artikel.
    Dank hiervoor, ik weer wat geleerd over de buurt

Hier vind je onze regels

Reageren? Ja, graag!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *